شروع مبارزه امامان‌ پس از وفات رسول خدا (ص) و انحرافى كه در امر خلافت رخ داد، امام على (ع) اقدامات خود را در دو جهت سامان داد:
١- تبيين اسلام ناب و ابطال تحريف‌هايى كه در دين ايجاد مى‌شد. با غصب خلافت، مرجعيت دينى امام نيز مسكوت گذاشته شد. كم كم افرادى به عنوان عالم و مفسر و فقيه به جامعه معرفى شدند و به طور رسمى وظيفه تبيين و تفسير دين به آنها واگذار شد و حال آن كه صلاحيّت نداشتند. امام على (ع) در دوران خلفا با همه محدوديتى كه داشت، سعى در تبيين دين و نفى تحريف‌ها داشت و حاكمان نيز گاهى از سر ناچارى براى تبيين دين به امام متوسل مى‌شدند. در دوران كوتاه خلافت خويش نيز امام از هر فرصتى براى تبيين اسلام ناب و نفى تحريف‌ها از معارف و احكام قرآن بهره برد و خطبه‌هاى پر محتواى امام ناظر به اين تلاش گسترده آن حضرت است.
٢- معرفى خود به عنوان تنها كسى كه صلاحيت تصدّى حكومت را دارد. در اين زمينه نيز امام هر چه توانست، كوتاهى نكرد و در مواقف متعدد صلاحيت منحصر به فرد خود را براى تصدى حكومت اسلامى بيان كرد. بهترين نمونه اقدامات آن حضرت در اين زمينه، قسم دادن‌هاى ايشان و اقرار گرفتن از مخاطبان در دوران خلفاست. «١» امام على (ع) در طول دوران خلفا به انجام اين دو وظيفه همت گماشت تا اين كه بعد از كشته شدن خليفه سوم، جامعه بيزار از ظلم و ستم و بى‌عدالتى، به امام رو آورد و ايشان حجت را بر خود تمام ديد و خلافت را به عهده گرفت. متأسفانه انحرافات بعد از پيامبر (ص)، چنان در عمق روح افراد و لايه‌هاى زيرين اجتماع نفوذ كرده بود و عموم مردم چنان به روش‌هاى غير اسلامى خو گرفته بودند و ذائقه‌ها چنان انحراف يافته بود كه روش عادلانه امام على (ع) را هضم نمى‌كرد و حلاوت قسط و عدل امام در كام‌ها تلخ مى‌نمود. دشمنان نيز دسيسه‌ها كردند به طورى كه حكومت امام ديرى نينجاميد و با شهادت‌