عبور از گذرگاه‌هاى حسّاس تاريخى، انتظار رهبرى توانمند را مى‌كشيد.
حكومت قاجاريه كه در اوج ناتوانى بلاد اسلامى در ايران شكل گرفت، به دليل ماهيّت قبيلگى و بى‌فرهنگى خود، باعث شد كه دستآوردهاى عظيم تمدّن و عزت اسلامى توسط بيگانگان به تاراج برود. در حكومت پهلوى نيز وضع بهتر نبود. به عبارت ديگر، در زمان قاجار، حكومت‌هاى روس و انگليس، كشور ايران را غارت مى‌كردند. در زمان پهلوى نيز همانگونه بود، با اين تفاوت كه آمريكا به جاى آن دو كشور وارد ايران شد. «١» هجوم بى‌وقفه بيگانگان به همراه استبداد خشن داخلى توسط پادشاهان جبّار و عاملان آنها باعث مى‌شد كه مردم بى‌پناه و مظلوم ايران طى دو قرن گذشته به روحانيت پناه ببرند و به همين جهت، تاريخ دويست ساله ما شاهد يك سرى قيام‌ها و نهضت‌ها عليه بيگانگان يا استبداد داخلى به رهبرى روحانيت شيعه بوده است. از جمله اين قيام‌ها و نهضت‌ها مى‌توان به نهضت تنباكو توسط ميرزاى شيرازى، نهضت مشروطيت، قيام مسجد گوهرشاد، نهضت ملى و قيام پانزده خرداد اشاره كرد.
امام خمينى قدس سره با كنجكاوى و دقت خاص خود، نقاط قوّت و ضعف نيروهاى درگير در معارضات سياسى را شناسايى كرده و در هنگامه عمل، درس‌هاى تاريخ را با قاطعيتى چشمگير به كار بست. آن حضرت از كودكى ظلم و ستم شاهان را به چشم ديده و بالاتر از آن، حضور استعمار را در سرزمين خود لمس كرده بود. لذا ايشان از جمله شخصيت‌هاى نادر و بى‌نظيرى بود كه توانست از حوادث تاريخى، بيشترين درس را بگيرد و هنرمندانه با تلفيق دين و سياست، بزرگ‌ترين رويداد تاريخ معاصر را پديد آورد. «٢»