و از رسول خدا- صلّى اللَّه عليه و آله- روايت شده كه: قول بنده كه مى‌گويد الْحَمْدُ لِلَّهِ‌ سنگينتر است در ميزانش از هفت آسمان و هفت زمين. [٢] و هم از آن حضرت منقول است كه: اگر خداوند عطا كند جميع دنيا را به بنده‌اى از بندگانش، پس از آن بگويد آن بنده‌ الْحَمْدُ لِلَّهِ‌، آنكه او گفته افضل است از آنچه به او عطا شده. [٣] و هم از آن حضرت روايت شده كه: «هيچ چيز محبوبتر پيش خدا نيست از قول قائل‌ الْحَمْدُ لِلَّهِ‌؛ و از اين جهت خداوند به آن بر خود ثنا گفته» و احاديث در اين باب بسيار است.

قولُه تعالى: رَبِّ الْعالَمِينَ‌؛ «ربّ» اگر به معناى «متعالى» و «ثابت» و «سيّد» باشد، از اسماى ذاتيّه است و اگر به معناى «مالك» و «صاحب» و «غالب» و «قاهر» باشد، از اسماى صفتيّه است؛ و اگر به معناى «مربّى» و «منعم» و «متمّم» باشد، از اسماى افعاليه است.

و «عالم» اگر «ما سوى اللَّه» كه شامل همه مراتب وجود و منازل غيب و شهود است باشد، «ربّ» را بايد از اسماى صفات گرفت؛ و اگر مقصود «عالم ملك» است كه تدريجى الحصول و الكمال است، مراد از آن اسم فعل است؛ و در هر صورت، در اينجا مقصود اسم ذات نيست؛ و شايد به‌

[١] عن النبي (ص) قال: لا اله الا اللَّه نصف الميزان و الحمد للَّه يملأه؛ بحار الأنوار؛ ج ٩٠: كتاب الذكر و الدعاء؛ «باب التحميد و انواع المحامد»، ص ٢١٠، ح ٧.

[٢].

قال (ص): قَوْلُ الْعَبْدِ الْحَمْدُ للَّهِ، أَرْجَحُ فِي مِيزَانِهِ مِنْ سَبْعِ سَمَاوَاتٍ وَ سَبْعِ أَرَضِينَ؛

مستدرك الوسائل؛ ج ٥: كتاب الصلاة؛ «ابواب الذكر»، باب ٢٠، ص ٣١٤، ح ٢٦.

[٣].

عن الرسول (ص): لَوْ أَنَّ اللَّهَ أَعْطَى الدُّنْيَا بِأَسْرِهَا، لِعَبْدٍ مِنْ عَبِيْدِهِ، فَيَقُولُ الْعَبْدُ الْحَمْدُ للَّهِ لَكَانَ الَّذِي أَتَى بِهِ أَفْضَلَ مِمَّا أُعْطِي؛

مستدرك الوسائل؛ ج ٥: كتاب الصلاة؛ «ابواب الذكر»، باب ٢٠، ص ٣١٤، ح ٢٥.