- شرح چهل حديث؛ ص ٧٤- ٧٥^^^ پسرم! مجاهده كن كه دل را به خدا بسپارى و مؤثّرى را جز او ندانى، مگر نه عامّه مسلمانان متعبّد، شبانه روزى چندين مرتبه نماز مى‌خوانند و نماز سرشار از توحيد و معارف الهى است و شبانه روزى چندين مرتبه‌ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ‌ مى‌گويند و عبادت و اعانت را خاص خدا در بيان مى‌كنند، ولى جز مؤمنان به حق و خاصّان خدا، ديگران براى هر دانشمند و قدرتمند و ثروتمند كُرنش مى‌كنند و گاهى بالاتر از آنچه براى معبود مى‌كنند، و از هر كس استمداد مى‌نمايند و استعانت مى‌جويند و به هر حشيش براى رسيدن به آمال شيطانى تشبث مى‌نمايند و غفلت از قدرت حق دارند.

بنا بر اين احتمال كه مورد خطابْ كسانى باشند كه ايمان به قلب آنها رسيده باشد، [١] امر به تقوا به اينان با احتمال اول فرقها دارد. اين تقوا، تقواى از اعمال ناشايسته نيست، تقواى از توجه به غير است، تقواى از استمداد و عبوديت غير حق است، تقواى از راه دادنِ غير او- جلّ و علا- به قلب است، تقواى از اتكال و اعتماد به غير خداست. آنچه مى‌بينى همه ما و مثل ما بدان مبتلا است و آنچه باعث خوف من و تو از شايعه‌ها و

[١] اشاره است به آيه ١٨ از سوره حشر: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ لْتَنْظُرْ نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ‌ (اى مؤمنان، خداترس شويد و هر كس بنگرد تا چه عملى براى فرداى خود پيش مى‌فرستد و از خدا بترسيد. همانا او به آنچه انجام مى‌دهيد آگاه است).