تفسیر سوره حمد - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٥ - در بيان اجمالى از تفسير سوره مباركه«حمد»، و در آن شمهاى از آداب تحميد و قرائت است

در بيان اجمالى از تفسير سوره مباركه «حمد»، و در آن شمه‌اى از آداب تحميد و قرائت است‌

بدان كه علما را اختلاف است در متعلق «باء» در بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌؛ و هر كس به حسب مشرب خود از علم و عرفان براى آن متعلَّقى ذكر نموده؛ چنانچه علماى ادب از ماده «ابتداء» يا «استعانت» مثلًا اشتقاقى نموده و تقدير گرفته‌اند؛ و اينكه در بعض روايات نيز وارد است كه‌

بِسْمِ اللَّهِ‌ أىْ، أستَعينُ، [١]

يا بر وفق مذاق عامّه است، چنانچه در روايات بسيار شايع است و اختلاف احاديث بسيارى به همين معنى محمول است و لهذا در همين باب نيز در بِسْمِ اللَّهِ‌ حضرت رضا- عليه السلام- فرموده:

أىْ، أسِمُ [على‌] نَفْسى سِمَةً مِنْ سِماتِ اللَّه. [٢]

و يا آنكه مقصود از «استعانت» لطيفتر از آن است كه عامّه ادراك مى‌كنند كه در آن سرّ توحيد به نحو ادقّ است.

و بعض اهل معرفت آن را متعلّق به «ظَهَرَ» گرفته و گفته:

أىْ، ظَهَرَ الْوُجُودُ بِبِسْمِ اللَّه. [٣]

و اين به حسب مسلك اهل معرفت و اصحاب سلوك‌

[١] معانى الاخبار؛ «باب معنى اللَّه عزّ و جلّ»، ح ٢؛ التوحيد؛ باب ٣١، ص ٢٣١، ح ٥.

[٢] ص ٦- ٧، پاورقى ٢.

[٣] ص ٣، پاورقى ١.