ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٤ - رجعت كنندگان
در روايات به فلسفه و هدف رجعت اشاره صريحى نشده است، ولى با توجه به برخى نكاتى كه در روايات و كلمات مفسران، محدثان و متكلمان بزرگ شيعه آمده است، مىتوان موارد زير را از فلسفهها و اهداف احتمالى رجعت برشمرد:
الف) استمرار تكامل معنوى مؤمنان: گروهى از مؤمنان خالص به دليل زندگى در عصر كافران و ستمگران در مسير تكامل معنوى خود با موانع و دشوارىهاى زيادى روبهرو شده و از رسيدن به كمال نهايى خود باز ماندهاند. از اينرو، حكمت الهى ايجاب مىكند كه اين گروه را بار ديگر به دنيا باز گرداند تا بتوانند در زمان حاكميت دولت حق تكامل معنوى خود را استمرار بخشيده و به بالاترين مراتب ممكن دست يابند.[١]
ب) مجازات كافران و گردنكشان: بسيارى از كافران و گردنكشان تاريخ بىآنكه به سزاى اعمال ننگين خود برسند، از دنيا رفتند. رجعت دوباره آنها به دنيا اين امكان را فراهم مىسازد كه اين گروه در همين دنيا و در پيش چشم كسانى كه مورد ستم قرار گرفته و حقشان پاىمالشده بود، به مجازات برسند.[٢]
ج) عزيز گردانيدن مؤمنان و خوار كردن كافران: خداوند همواره به مؤمنان وعده داده بود كه آنها را عزيز و دشمنانشان را خوار مىكند، ولى در دنيا كمتر مجالى براى تحقق اين وعده پيش آمده بود. عصر رجعت، فرصت مناسبى براى تحقق اين وعده الهى خواهد بود.[٣]
د) انتقام گرفتن از دشمنان اهل بيت (ع): اهل بيت عصمت و طهارت (ع) همواره مورد ستم بودند و همه آنها به دست گردنكشان عصر خود به شهادت رسيدند. با بازگشت دوباره دشمنان اهل بيت (ع) به دنيا اين امكان فراهم مىشود كه انتقام خونهاى به ناحق ريخته شده آنها از دشمنانشان گرفته شود.[٤]
ه) فراهم آوردن امكان درك حاكميت اهل بيت (ع) براى مؤمنان
گروه زيادى از مؤمنان آرزو داشتند دوران حاكميت اهل بيت (ع) را درك كنند و بتوانند در اين دوران، در راه پيشبرد اهداف قائم آل محمد (ع) مجاهده كنند. رجعت، اين امكان را به وجود مىآورد كه اين گروه بتوانند به آرزوى ديرين خود دست يابند.[٥]
رجعت كنندگان
همچنين يكى از موعوديان گرامى درباره رجعتكنندگان پرسيدهاند، در پاسخ اين عزيز عرض مىكنيم:
رواياتى را كه در زمينه معرفى رجعتكنندگان وارد شده است، مىتوان به دو دسته تقسيم كرد: دسته اول رواياتى كه به بيان ويژگىها و شاخصهاى كلى اين گروه مىپردازند و دسته دوم، رواياتى كه مصاديقى خاص از اين گروه را برمىشمارند.
در اينجا به نمونههاى هر يك از اين دو دسته اشاره مىكنيم:
الف) روايات بيانكننده ويژگىهاى كلى: براساس اين دسته از روايات تنها دو گروه از مردم در عصر ظهور به دنيا بازخواهند گشت: نخست، كسانى كه در زمان زندگى خود در دنيا، به نهايت درجه ايمان و رستگارى رسيدهاند و دوم، كسانى كه در كفر و شرك و نفاق تا آخرين درجه ممكن پيش رفته و پليدى را به نهايت رساندهاند. امام صادق (ع) در اين زمينه مىفرمايد: «رجعت عمومى نيست و گروهى خاص را شامل مىشود. تنها مؤمنان محض و مشركان محض به دنيا باز مىگردند».[٦]
شيخ مفيد در اين باره مىنويسد: «كسانى كه به دنيا باز مىگردند، دو گروهاند: نخست كسانى كه به درجه بالايى از ايمان رسيده، كارهاى شايسته فراوانى انجام داده و دنيا را در حالى ترك كرده بودند كه از گناهان كبيره [موجب خلود در آتش] پرهيز مىكردند. پس خداوند- عزّوجلّ- دولت حق را به آنها مىنماياند، به وسيله اين دولت آنها را عزيز مىگرداند و آنچه را از دنيا آرزو مىكردند، به آنها ارزانى مىدارد. گروه دوم كسانى هستند كه به نهايت درجه فساد [عناد] رسيده، تا آخرين حدّ ممكن برخلاف حقطلبان عمل كرده، ستم فراوانى نسبت به دوستان خدا انجام داده و گناهان زيادى مرتكب شدهاند. پس خداوند تعالى كسانى را كه اين گروه قبل از مرگشان مورد ستم قرار دادهاند، يارى مىدهد و قلوبشان را با مجازاتى كه بر آنها وارد مىكند، آرامش مىبخشد.
پس از اين ماجرا هر دو گروه را مرگ فرا مىگيرد تا پس از رستاخيز به پاداش يا مجازات پايندهاى كه مستحق آن هستند، برسند».[٧]
از برخى روايات چنين برمىآيد كه رجعت گروه نخست، اختيارى است و تنها در صورتى كه خود تمايل داشته باشند، به دنيا برگردانده مىشوند. مفضل بن عمر، يكى از ياران امام صادق (ع) مىگويد: در مورد آن گروه از ياران ما كه در انتظار قائم (ع) بودند و از دنيا رفتند، گفتوگو مىكرديم. آن حضرت فرمود: «هنگامى كه او قيام مىكند، [فرشتگان الهى] به قبر كسى كه اهل ايمان بوده، وارد مىشوند و به او مىگويند: سرور و مولاى تو ظهور كرده است؛ اگر مىخواهى كه به او بپيوندى، اختيار دارى و چنانچه بخواهى در كرامت پروردگارت بمانى، آزاد هستى».[٨]
ب) روايات بيانكننده مصداقها: در برخى روايات، از افرادى خاص به عنوان كسانى ياد شده است كه در عصر ظهور، رجعت خواهند كرد. پيامبر اكرم (ص)، امام على (ع)، امام حسين (ع)، اهلبيت عصمت و طهارت (ع)، پيامبران گذشته، برخى از ياران پيامبر اكرم و ائمه معصومين (ع) و ... از آن جملهاند.