رسالت شوشيانس تازه و خرم نمودن جهان است و از شدت نيروى پنجه اهريمنى كاستن و در نهايت، از بين بردن آن است. چه تمام سوشيانت‌ها در زمانى ظهور مى‌كنند كه زمين مملو از قهر و كين است. و اين دقيقاً مطابق معناى اسم آنهاست: سود دهنده.

اين سود رسانندگى مختصّ سوشيانت‌ها نبوده است. همان‌طورى كه در اوستا از ١٥ مرد و ١٥ زن به عنوان خرمى بخشندگان و نوكنندگان زمين ياد مى‌شود كه اسامى مردان آنها در بندهش آمده است.

اين تازگى و خرمى و نيكى و خوبى يا هر صفت نيكوى ديگرى از ابد تا ازل خواسته نوع انسان بوده است فطرتاً به سوى آن كشيده مى‌شود. و اين است رسالت سوشيانس.

موعودان سه گانه: اينكه موعودان سه تا هستند و هر كدام در ابتداى يك هزاره ظهور مى‌كنند، اين قطعاً بيانگر نوعى تداوم و استمرار است. اين استمرار، دوام نور اميد در دل انسان‌هاست. اين اميد امرى بس مهم و تأثير گذار بوده است. نقش و تأثير اميد را در تمام اديان جهان مى‌بينيم، همان‌طورى كه در مورد موعود دين اسلام با مسئله طويل‌العمر بودن ايشان مواجهيم. اين حفظ اميد، از مهم‌ترين اهداف اين امر است.

تعامل ميان دين و حكومت: اما مطلب ديگر تعامل ميان دين و حكومت است كه هميشه پادشاهان، يارى رساننده به دين و مرجع آن، موبد موبدان هستند. هميشه دين و حكومت سعى در هماهنگى با هم را داشته‌اند.

با توجه به اينكه دين در آن زمان تأثير و نفوذ بالايى در ميان مردم داشته است، موبد موبدان هم جزو ارجمندترين افراد نزد پادشاه بوده است.

در اينجا يك معامله ساده قابل درك است. معامله براى تأييد قدرت پادشاه، توسط فردى كه در ميان مردم نفوذ دارد و از طرف ديگر تأمين كردن قدرت دينى توسط پادشاه. اين مطلب را ما به طور عيان در مورد سوشيانت‌ها كه الگوهاى امت زرتشت هستند مى‌بينيم.

البته لازم به ذكر است كه نقش پادشاهان كيانى در اين زمينه بسيار پررنگ تر از بقيه است. در عصر هوشيدر، پادشاهى به سركار خواهد آمد كه او را «بهرام ورجاوند» خوانند كه از پشت پادشاهان كيانى است. او ايران را نجات داده، هوشيدر را در دادگسترى يارى مى‌بخشد.

او از ناحيه كينيستان (سمرقند يا چين) يا از ميان هندوان متولد مى‌شود و علامت تولد وى بارش ستارگان است. او در ميان زنان سراپرده دار بزرگ مى‌شود و در اين مدت زنى زمام سلطنت را بر عهده مى‌گيرد، تا او به ٣٠ سالگى برسد.

لشكرهاى عظيمى از نواحى مختلف جهان به ايران حمله كرده و تمام ايران تارومار مى‌گردد به‌طورى‌كه دجله پر از خون شده، به ازاى هر هزار زن يك مرد مى‌ماند، و در اين هنگام بهرام وارد معركه شده و اعداء را از ايران زمين رانده و سلطنت به او منتقل مى‌شود.

از اين دست مطلب بسيار گفته شده است كه ما به دو نمونه از آنها اشاره كرديم كه تقابل هوشيدر و بهرام و ديگرى سوشيانس و كيخسرو كه دو نمونه مشهور آن است.

در نهايت براى آنكه تحليل كوتاهى بر سير موعودان زرتشتى داشته باشيم بايد بگوييم كه؛ در اسطوره‌هاى متأخر مزدايى، ابعاد انگاره‌هاى موعود شناختى مزدايى گسترده و نام موعودها و منجيان فراوانى به ميان مى‌آيد. البته فزونى تعداد موعودان مزدايى در روايات اين دوره، سواى اينكه بر آمده از جايگاه مهم و بنيادين اصول موعودگرايى در اين دين است، حاصل فشارها و تنگناهايى است كه در اثناى هجوم مقدونيان به اين قوم به وجود آمده، و اميد و انتظار زرتشتيان به رهايى هرچه زودتر از اين اوضاع دشوار، موجب تعدّد روايات در اين زمينه بوده است.

موعودان در روايات زرتشتى به دو گروه تقسيم مى‌شوند:

١. شامل پهلوانان و مقدسانى هستند كه در گذشته دور مى‌زيسته‌اند و سپس جاودانه شدند و هركدام در جايى پنهان هستند تا در زمان مقرّر، خود را آشكار كنند و با يارى به سوشيانس‌ها براى پيروزى راستى بكوشند. پشوتن پسر ويشتاسپ در گنگ دژ، اغريدث در سغد، فردخشت در دشت پيشانه، اوروتت پسر زرتشت در ورجمكرد و ... كه كامل اين روايات در كتب پهلوى از جمله بندهش و مينوى خرد و دينكرد آمده است، ليكن ذكر كامل جزئيات آن در حوصله اين مقاله نمى‌گنجد.

٢. گروه دوم موعودهايى هستند كه پيش از اين وجود نداشتند بلكه هركدام در زمان مقرّر زاده مى‌شوند؛ مانند سوشيانس‌ها در مجموع و بر اساس غالب متون زرتشتى، در آستانه هزارمين سال پس از زرتشت نخست كى بهرام از هندوستان و پشوتن از گنگ دژ بر آمده و پايه‌هاى دين زرتشتى را كامل مى‌كنند تا اوشيدر و ديگر سوشيانس‌ها ظهور كنند.

و در تمام اين دوران مى‌توانيد نقش عمده پادشاهى را در نشو و نماى دين زرتشتى به وضوح مشاهده كنيد.

موعود دين مانى‌

دين مانى همان‌طور كه ديديم توسط فردى به نام مانى از ناحيه بابل (بغداد كنونى) به جهان عرضه گشت. اگر با