زياد درباره‌اش نمى‌دانم اما مى‌دانم يهوديت، اسلام و مسيحيت درباره عقيده به آينده نقاط مشترك بسيارى دارند و معتقدم مى‌توانيم همديگر را پربار كنيم، از همديگر ياد بگيريم و بفهميم خدا به ما چه گفته؛ و اين چيز مثبتى است. اميدوارم نقاط مشتركمان ما را تشويق كند به يكديگر كمك كنيم در برابر خدا منزه شويم، به كسانى كه در رنج‌اند توجه كنيم و به آنهايى كه او را نمى‌شناسند كمك كنيم. پس اين اميد من است.

يك نظر ديگر من اين است كه بعضى عقايد مسيحيت در اوايل اسلام بر اساس الگوهايى شكل گرفت كه مسيحيت‌شان ضعيف بود. در عربستان قبايل مسيحى وجود داشت كه مسيحيان خوبى نبودند، دنباله‌رو خوب مسيح نبودند. و مى‌دانيد كه نمونه بد از هرچيز ممكن است باعث سوء تفاهم شود. مثلًا در برخى كليساها مريم (س) را آن‌قدر بالا برده بودند كه ممكن بود به اشتباه فكر كنيد به خدا، مسيح و مريم ايمان دارند؛ چيزى كه در كتاب مقدس نيست و اغلب كليساها قبولش ندارند. ما براى مريم (س) احترام قائليم اما نمى‌پرستيمش، او را بالاتر از عيسى (ع) نمى‌بريم. بنابراين گاهى مسيحيان چندان خوب نبوده‌اند و در نتيجه كسانى كه ممكن است نتوانند اين موضوع را درك كنند، قادر به فهمش نباشند.

همين نكته درباره تلقّى غيرمسلمانان از اسلام هم وجود دارد.

دقيقاً. ديروز بحث بسيار مفيدى با يك استاد دانشگاه در قم داشتم، او كمكم كرد بفهمم وهابيت عربستان سعودى رويكرد ويژه‌اى در قبال غيرمسلمانان دارد كه لزوماً منعكس كننده تعاليم اسلام نيست. بلكه وهابيت معمولًا تصويرى از اسلام است كه غرب يا صهيونيست‌ها دوست دارند نشانش بدهند. بنابراين در اين هفته يكى از اهدافم اين بود كه كمك كنم محققان و دانشجويان مسلمان بفهمند مسيحيت صهيونيستى يك اقليت است. ممكن است قدرتمند يا خطرناك باشد اما بدانيد كه اكثر مسيحيان با آن هم‌عقيده نيستند.

دو روز پيش با اسقف ارامنه و اسقف آشوريان و نيز اسقف انگليكن‌ها در تهران ملاقات داشتم و همه آنها صهيونيزم را رد مى‌كنند و فكر مى‌كنند گروهشان مى‌تواند با مسالمت با مسلمانان زندگى كند. اتحاد آنها عليه بى‌عدالتى در فلسطين، با شما فرقى ندارد.

از اينكه در اين گفت‌وگو شركت كرديد، تشكر مى‌كنيم.

من هم از شما متشكرم.

پى‌نوشت‌ها:

١.Sussex .

٢.Middlesex .