اى مردم! بعد از من پيشوايانى خواهند بود كه به آتش دعوت مى‌كنند و روز قيامت به آنها كمك نمى‌شود. اى مردم! خداوند و من، از آنان بيزار هستيم. اى مردم! آنها و يارانشان و تابعينشان و پيروانشان، در پايين‌ترين درجه آتش هستند و چه بد است جايگاه متكبران. بدانيد آنها «اصحاب صحيفه» هستند. پس هر يك از شما در صحيفه خود نظر كند.

راوى مى‌گويد:

وقتى پيامبر (ص) نام اصحاب صحيفه را آورد، اكثر مردم، منظور حضرت را از اين كلام نفهميدند و براى آنها سؤال برانگيز شد. فقط عده كمى كه همان منافقان (امضا كنندگان صحيفه) بودند، مقصود حضرت را فهميدند.

اى مردم! من امر خلافت را به عنوان امامت و وراثت آن در نسل خودم تا روز قيامت به وديعه مى‌سپارم. من آنچه مأمور به ابلاغش بودم، رساندم تا حجت باشد بر حاضر و غايب و بر همه كسانى كه حضور دارند يا ندارند، به دنيا آمده‌اند يا نيامده‌اند. پس حاضران به غايبان و پدران به فرزندان تا روز قيامت برسانند.

و به زودى امامت را بعد از من به عنوان پادشاهى، و با زور مى‌گيرند. خداوند غاصبان و تعدّى‌كنندگان را لعنت كند.

دوستان و دشمنان اهل بيت (ع)

ابتدا با اشاره به سوره حمد فرمود:

مصداق اين سوره و اصحاب «صراط مستقيم» كه تكيه‌گاه اين سوره است، اهل‌بيت و شيعيان آنها هستند.

سپس آياتى كه در آن، صفات مؤمنان آمده (سوره مجادله آيه ٢٢، سوره انعام آيه ٨٢) و به جايگاه آنها در بهشت اشاره شده است، تلاوت فرمود و اينان را به شيعيان آل محمّد معنى كرد و آياتى را درباره منافقان و اهل جهنم و پيروان شيطان و ملعونان (سوره اعراف آيه ٣٨، سوره ملك آيات ٨ و ١١) خواند و به دشمنان آل محمّد تعبير كرد.

حضرت مهدى (ع)

حضرت بياناتى را درباره حضرت بقية الله الاعظم (عج) و اوصاف و خصوصيات ايشان فرمود. اجمالى از آن چنين است:

آخرين امام، مهدى از اين خاندان است. وى غالب بر همه اديان است. فاتح قلعه‌ها و منهدم‌كننده آنهاست. انتقام‌گيرنده از ظالمان و همه خون‌هاى به ناحق ريخته شده است. غالب بر مشركان و كافران و هدايت‌كننده آنان است. وارث جميع علوم است. همه پيشينيان درباره وى بشارت داده‌اند. بر همه پيروز مى‌شود. ولى خدا در زمين و حكم‌كننده بين خلق و امين الهى بر نهان و آشكار است. تعيين‌كننده دقيق درجات فضل افراد است. او كسى است كه غالبى بر او نيست و كسى بر ضدّ او كمك نمى‌شود. او ولى خدا در زمين و حكم‌كننده او بين خلق و امين او بر نهان و آشكار است.

آماده كردن مردم براى گرفتن بيعت‌

سپس پيامبر (ص) اشاره فرمود كه من بعد از اتمام خطبه، شما را به بيعت با خودم و سپس بيعت با على (ع) دعوت مى‌كنم و اين بيعت، از طرف خداوند متعال و بيعت با حق تعالى است. سپس اين آيه را تلاوت فرمود:

إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّما يَنْكُثُ عَلى‌ نَفْسِهِ وَ مَنْ أَوْفى‌ بِما عاهَدَ عَلَيْهُ اللَّهَ فَسَيُؤْتِيهِ أَجْراً عَظِيماً.[١]

كسانى كه با تو بيعت مى‌كنند، در واقع با خدا بيعت مى‌كنند. دست خداوند بر روى دست آنهاست. پس هر كس بيعت را بشكند، اين شكستن به ضرر خود اوست و هر كس به آنچه با خدا عهد بسته، وفادار باشد، خداوند به او اجرى عظيم عنايت خواهد كرد.

بيان حلال و حرام و واجبات الهى‌

حضرت در اين بخش، ابتدا به طرح وجوب حج پرداخت و مطالبى درباره حج و عمره و فضايل آثار دنيوى و اخروى آن فرمود. سپس به نماز، زكات، امر به معروف و نهى از منكر