خداوند متعال انسان را- فطرتاً- همراه علم و معرفت آفريد. به همين دليل است كه او از بدو خلقت و طفوليت به دنبال شناخت حركت كرده، مى‌پرسد: چرا؟ چگونه؟ و كجا؟ در روايات مذهبى آمده است كه خداوند متعال، بندگان را جز براى شناخت نيافريد.

در تفسير اين كلام خداوند كه:

وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ‌.[١]

و جنّ و انس را نيافريديم جز براى آن‌كه مرا بپرستند.

از امام باقر (ع) روايت شده كه فرمودند: «براى آن‌كه او را بشناسند.»[٢]

امام حسين (ع) نيز مى‌فرمايد: «همانا خداوند عزوجلّ بندگان را نيافريد، جز براى آن كه او را بشناسند.» به ايشان عرض شد: معرفت خدا چيست؟ فرمودند: «شناخت اهل هر زمانى، امام‌شان را كه اطاعت و پيروى‌اش بر آنان واجب است.»[٣]

از مهم‌ترين شناخت‌ها كه انسان بدان نيازمند است، شناخت آغاز و انجام است. امام على (ع) مى‌فرمايند: «خداوند رحمت كند كسى را كه بداند از كجا [آمده‌]؟ در كجا [به سر مى‌برد]؟، و به سوى كجا [در حركت‌] است؟»[٤] و از آن جا كه انسان به سوى خداوند متعال در حركت است در مسير خود از شناخت راهى كه مى‌پيمايد، هدفى كه به سوى آن گام برمى‌دارد، و شخصى كه او را راهنمايى مى‌كند، ناگزير است. به تعبير امام على (ع) خطاب به كميل: «اى كميل، هيچ حركتى نيست مگر آن كه تو در آن نيازمند شناخت هستى.»[٥]

بنابراين ما انسان‌ها ناگزير از شناخت راهنمايان و هاديان راه خداى متعال هستيم. از همين جاست كه امام حسين (ع) بين شناخت امامان (ع) و شناخت خدا ارتباط مستقيم برقرار مى‌نمايند: «همانا شناخت خدا، همان شناخت امام است.» در «زيارت جامعه كبيره» نيز خطاب به امامان (ع) آمده است: «هر كه شما را شناخت، خدا را شناخته است.»[٦]

امام على (ع) فرمودند: «شناخت من به نورانيت، شناخت خداوند عزوجل است»[٧] و همچنين از آن حضرت (ع) نقل شده كه: «منظور از «اعراف» ما هستيم كه خداوند جز از راه معرفت ما شناخته نمى‌شود.»[٨]