در يكى از روايتها، امام على‌بن‌ابى‌طالب (ع)، پس از اشاره به سختيهاى دوره غيبت از نظر پايبندى به احكام دينى در ضمن تصريح مى‌كنند كه همه اين پيشامدها به منظور امتحان و آزمايش انسانهاست تا ميزان تقوى و ايمان آنها معلوم گردد؛ چرا كه به يك تعبير هدف از خلقت جهان، امتحان انسان است. آن حضرت مى‌فرمايند:

براى صاحب اين امر دوره غيبتى هست كه بايد انسانها (افراد) در چنان شرايطى تقواى الهى را در پيش گيرند و به دين و احكام و مقررات آن پايبند باشند.[١]

امام على (ع)، آنگاه آيه زير را تلاوت كرده و بدينوسيله تذكر دادند كه سنت دائمى خداوند؛ يعنى امتحان بشر در همه زمانها جريان دارد و تمام پيشامدهاى دوران غيبت نيز در اين راستاست:

آيا گمان كرديد بى‌آن‌كه حوادث و وقايعى كه براى گذشتگان پيش آمد براى شما پيش آيد داخل بهشت مى‌شويد؟! همان گذشتگانى كه آنچنان دچار گرفتاريها و مشكلات شدند كه حتى پيامبر و افرادى كه به او ايمان آورده بودند با خود مى‌گفتند: پس نصرت و يارى خداوند چه زمانى فرا خواهد رسيد؟ آنگاه به آنها گفته شد يارى خداوند نزديك است.[٢]

٣- ٣. ترديد در وجود امام زمان (ع)

يكى از وقايع بسيار تلخ عصر غيبت آن است كه در نتيجه نابسامانيها و شيوع فساد و بى‌عدالتى، مردم آن چنان دچار يأس و نااميدى خواهند شد كه در اين‌كه امام معصومى در چنين شرايطى در روى زمين باشد شك خواهند كرد و با خود خواهند گفت: اگر در روى زمين حجتى از حجتهاى الهى وجود داشت در مقابل اين همه ظلم و ستم كه انجام مى‌گيرد ايستادگى مى‌كرد و نسبت به برطرف ساختن آن اقدام لازم به عمل مى‌آورد. حضرت على (ع)، به اين مسئله اينگونه اشاره مى‌نمايند:

موقعى كه امام غايب از فرزندان من در پس پرده غيبت قرار گيرند ... اكثر مردم دچار اين توهم خواهند شد كه حجت خدا از بين رفته و امامت به پايان رسيده است امّا سوگند به خدايى كه على را آفريده است در چنين روزى حجت خدا در ميان آنها حضور دارد.[٣]

در روايت ديگر مى‌فرمايند:

صاحب‌الامر از فرزندان من است. مردم در دوره غيبت او خواهند گفت: وى [صاحب‌الامر و امام عصر (ع)]، از دنيا رفته است والّا اگر زنده است پس كجاست؟[٤]

علاوه بر موارد مذكور آثار ديگرى نيز براى غيبت امام عصر (ع)، ذكر شده كه در اينجا فقط به ذكر عناوين آنها اكتفا مى‌گردد.

- مردم از يكديگر در اين دوره برائت خواهند جست.[٥]

- مردم بى‌پناه خواهند شد و جاى امنى پيدا نخواهند كرد ...[٦]

- مردم به نزاع با يكديگر و آب دهان انداختن به صورت همديگر خواهند پرداخت.[٧]

و ...

پى‌نوشتها:

[١]. فيض‌الاسلام، ترجمه و شرح نهج‌البلاغه، حكمت ١٣، ص ١١٥٨.

[٢]. محمدبن‌يعقوب كلينى، الكافى، ج ٢، ص ١٣٩، ح ١٣.

[٣]. محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج ٥١، ص ١١٩، ح ١٩.

[٤]. همان، ج ٢٨، ص ٧٠.

[٥]. همان، ج ٥١، ص ١١٩، ح ١٩.

[٦]. همان، ص ١١٩ و ١١٠، ح ١.

[٧]. همان، ص ١١٢، ح ٧.

[٨]. همان، ص ١١٣ و ١١٢، ح ٨.

[٩]. بشارةالاسلام، ص ٦٣.

[١٠]. السيّد مصطفى ال‌سيد حيدر الكاظمى، ترجمه و شرح نهج‌البلاغه، حكمت ١٣٩، ص ١١٥٨.

[١١]. شيخ صدوق كمال‌الدين و تمام‌النعمة، ص ٢٠٣.

[١٢]. شيخ طوسى، كتاب‌الغيبة، ص ٢٠٢.

[١٣]. بحارالانوار، ج ٢٨، ص ٧٠.

[١٤]. كمال‌الدين، و تمام‌النعمة، ص ٣٠٤.

[١٥]. بحارالانوار، ج ٥٢، ص ١١١ و ١٣٥.

[١٦]. همان، ص ١٣٥.

[١٧]. سوره بقره (٢)، آيه ٢١٤.

[١٨]. نعمانى، كتاب الغيبة، ص ٧٢.

[١٩]. بحارالانوار، ج ٥١، ص ١١٤، ح ١١.

[٢٠]. همان، ج ٥١، ص ١١١، ح ٥.

[٢١]. نعمانى، كتاب الغيبة، ص ٢٩١ و ٢٩٢.

[٢٢]. على متقى هندى كنزالعمال، ج ١٤، ص ٥٧٨.