باعتقاد شيعه حجت خداوند بر روى زمين از طرفى دليل و راهنماى آشكار مردم به سوى صراط مستقيم و از طرف ديگر ملاك و معيارى است كه انسان ها مى‌توانند با رجوع به او ميزان انطباق خود را با دين خدا بسنجند.

با توجه به اين مفهوم آنكه در انتظرا حجت است خود را مكلف مى‌كند كه تا همه مناسبات فردى و جمعى اش انعكاس انتظارش باشد.

به بيان ديگر تنها كسانى در زمان «ظهور» سربلندند كه در زمان «غيبت» در جهت تأمين رضايت مولايشان تلاش كرده باشند، اين معنا را به صراحت مى‌توان از قرآن و روايات استفاده كرد. در يكى از آيات قرآن كريم آمده است:

«روزى كه برخى نشانه‌هاى خدا آشكار شود، ايمان كسى كه پيش از آن ايمان نياورده يا به هنگام ايمان كار نيكى انجام نداده است، براى او سودى نخواهد داشت. بگو چشم به راه باشيد، ما نيز چشم به راهيم.»[٢]

در ذيل آيه ياد شده، روايات متعددى به طريق شيعه و اهل سنت نقل شده كه در آنها «روزى كه برخى نشانه‌هاى خدا آشكار شود» به زمان ظهور حضرت مهدى (عج) تفسير شده است.[٣]

از جمله روايتى كه از امام صادق (ع) در تفسير آيه مزبور وارد شده، چنين آمده است:

«مراد از نشانه‌ها امامان هستند و آن نشانه‌اى كه انتظار كشيده مى‌شود قائم (ع) است. در آن زمان ايمان كسى كه پيش از قيام آن حضرت با شمشير ايمان نياورده براى او سودى نخواهد داشت، اگرچه به پدران آن حضرت كه پيش از او بودند، ايمان آورده باشد.»[٤]

امام صادق (ع) در روايت ديگرى آيه ياد شده را چنين تفسير مى‌كنند:

«مراد از آن روز، زمان خروج قائم ماست كه انتظارش كشيده مى‌شود، آنگاه فرمود: اى ابابصير! خوشا به حال پيروان قائم ما كه در زمان غيبت او چشم به راه ظهور اويند و در زمان ظهورش او را پيروى مى‌كنند. آنها دوستان خدا هستند كه نه بيمناك مى‌شوند و نه اندوهگين مى كردند.»[٥]

در زيارت آل ياسين نيز كه از ناحيه مقدسه امام عصر (ع) نقل شده، با اشاره به آيه مذكور خطاب به ائمه معصومين (ع) آمده است:

«رجعت شما [امامان حق است و هيچ ترديدى در آن نيست، روزى كه ايمان كسى كه پيش از آن ايمان نياورده يا به هنگام ايمان كار نيكى انجام نداده است، براى او سودى نخواهد داشت.»[٦]

با توجّه به اين نكته كه از رجعت از رويدادهاى مقارن با عصر ظهور امام مهدى (عج) اس به روشنى مى‌توان نتيجه گرفت كه آيه يادشده نيز در زمان ظهور تحقق مى‌يابد.

نكته اى كه از آيه و روايات ياد شده استفاده مى‌شود اين است كه هر كس بايد تا پيش از آشكار شدن حجت خداوند چنان زندگى كند و خود و جامه‌اش را چنان بسازد كه بتواند به هنگام ظهور در پيشگاه آن حضرت پاسخگو باشد؛ چرا كه در آن روز ديگر توبه و پشيمانى سودى ندارد.

در روايتى كه پيش از اين از حضرت صاحب الامر (ع) نقل كرديم، ديديم كه آن حضرت درباره وظايف شيعيان در زمان غيبت مى فرمايد:

پس هر يك از شما بايد آنچه را كه موجب دوستى ما مى‌شود، پيشه خود سازد و از هر آنچه كه موجب خشم و ناخشنودى ما مى‌گردد، دورى گزيند، زيرا فرمان ما به يكباره و ناگهانى فرا مى‌رسد و در آن زمان توبه و بازگشت براى كسى سودى ندارد و پشيمانى از گناه كسى را از كيفر ما نجات نمى‌بخشد.

با توجه به آنچه گفته شد در مى‌يابيم كه انتظار «حجّت» انتظارى است زنده و پويا كه در لحظه لحظه حيات آدمى جارى مى‌شود و زندگى فردى و اجتماى او را متحول مى‌سازد.

پى‌نوشت:

[٤٨]. حجت در لغت به معناى دليل، برهان و راهنماست. به عبارت ديگر آنچه را كه به آن دعوى يا مطلبى را ثابت كنند، حجت گويند. (ر. ك. القيومى، احمد بن محمّد، المصباح المنير، ص ١٢١؛ ابن منظور، لسان العرب، ج ٣، ص ٥٣؛ الجوزى الشرتونى اللبنانى، سعيد، اقرب الموارد فى فصح العربيه و الشوارد، ج ١، ص ١٦٤؛ جر، خليل، فرهنگ لاروس، ترجمه سيدحميد طيبيان، ج ١، ص ٨٠٨، عميد، حسن، فرهنگ عميد، ج ١، ص ٧٧٩.

[٤٩]. سوره انعام، آيه ١٥٨.

[٥٠]. ر. ك. البحرانى، السيد هاشم، «البرهان فى تفسير القرآن»، ج ٣، ص ١٢١- ١٢٣. مؤسّسة المعارف الاسلاميه، معجم احاديث الامام المهدى (ع)، ج ٥، ص ١٠٠.

[٥١]. الصدوق، همان، ص ١٨.

[٥٢]. همان، ص ٣٥٧، ح ٥٤.

[٥٣]. قمى، شيخ عباس، مفاتيح الجنان‌