نكته مطرح است: نكته اول اينكه وقتى مى‌فرمايند: «يملأ اللَّه به الأرض قسطاً و عدلًا بعد ما ملئت ظلماً و جوراً» آيا معنايش اين است كه ديگر گناه نخواهد بود؟ همينطورى كه جناب آقاى كورانى فرمودند اينچنين نيست كه گناه نباشد چون دار، دار تكليف و اختيار است و امتحان و آزمايش از بين نرفته است.

پس به هر دورى ولى‌اى لازم است تا قيامت آزمايش دائم است امتحان هم معنايش اين است كه انسان بتواند گناه بكند. لذا گناه و ظلم هم خواهد بود ولى جريان، جريان عدل است و نظام، نظام عدل. همينطور كه الآن مى‌بينيم فضا، فضاى ستم است؛ يعنى اينطور نيست كه يك نفر در خانه‌اش و در خلوت گناه نكند. مثلًا يك زن و شوهر به هم ظلم نكنند يا دروغ نگويند. معناى «يملأ الأرض قسطا و عدلا» اين است كه آن مقدمه مى‌شود براى قيامت. در قيامت چون تماماً عدل حاكم است و چيز ديگرى كه در آن ظلم و ستم باشد ديده نمى‌شود: «تَمَّتْكَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً وَ عَدْلًا».[١] آنجا يك همچنين تحقق و بروز بشراشر وجود انسان و همه عالم خواهد بود، امّا قبلش كه در زمان ظهور حضرت باشد در همين حد است. پاسخ به بخش اول سؤال اين شد كه نظام و شرايط به طرف حق است ولى گناه و ظلم هم ديده مى‌شود. سؤال دوم هم اين است كه اينكه حضرت به علم خودشان عمل مى‌كنند آيا معنايش اين است كه ديگر به بيّنه و شاهد و سوگند و اينگونه مسائل تكيه نمى‌شود؟ پاسخش اين است كه اين هم چون يك دقيقه‌اى است از حقيقه قيامت و سوسويى از شمع آن. تقريباً نورى به دنيا مى‌دهد و جزيى در حقيقت روشن مى‌شود. يعنى گاهى ممكن است كسى چيزى بگويد و حضرت بگويند چنين نيست و تو چنان كرده‌اى و اينكه هر از گاهگاهى يك چنين اظهار نظرى بفرمايند بناى قضا و دعوا و حاكم و محكوم را به هم نخواهد زد كه البته اين اظهار نظرها هم در طريق هدايت انسانها به سوى خود آن حضرت است كه بايد جداگانه روى اين موضوع بحث شود.

در يكى از سخنرانيهاى اجلاس مطرح شد كه «وقت معلوم»[٢] كه مهلت شيطان است همان زمان ظهور است اگر چنين است چطور باز هم گناه يافت مى‌شود؟ يعنى همان سؤال اول.

حجةالاسلام كورانى: بحث قتل شيطان به دست حضرت عيسى در منابع سنيها زياد مطرح شده و رواياتى داريم كه آن را به دست حضرت صاحب‌الزمان، عليه‌السلام، بيان مى‌كنند و پس از رجعت و حكومت امام حسين و ديگر معصومين، عليهم‌السلام، و برخى هم به دست رسول اكرم، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، بيان كرده‌اند. ولى بايد مد نظر داشت كه شيطان تنها منبع شر نيست. همانطور كه در مراسم حج سه جمره داريم و آنها را رمى مى‌كنيم: شر نفس، شرالناس و شر الشيطان. پس با حذف شيطان شر برچيده نمى‌شود و شرالنفس و شرالناس به جاى خود باقى است لذا گناه هم باقى خواهد بود.

\* آيةالله امامى كاشانى: مسأله اخير و امتحان تا روز قيامت در دنيا باقى است و شيطان هم كه در قيامت از بين مى‌رود خودش هم درخواستش اين بود كه‌ «فَأَنْظِرْنِيإِلى‌ يَوْمِ يُبْعَثُونَ»[٣].

\* چطور ممكن است حضرت با شمشير در مقابل تكنولوژى عصر ظهور مقابله كنند؟