سرزمين كربلا براى ما شيعيان به عنوان قتلگاه و مزار سالار شهيدان حسين‌بن على، عليهماالسلام، شناخته شده است. اما اين سرزمين پيشينه تاريخى طولانى دارد و از ديرباز سرزمينى مقدس و مورد توجه بوده‌است.

در روايتهايى كه از معصومين، عليهم‌السلام، به ما رسيده نيز اين سرزمين جايگاه و اهميت خاصى دارد و از آن با احترام خاصى ياد شده‌است.

از جمله در روايتى كه اميرمؤمنان، عليه‌السلام، از پيامبر اكرم، صلّى‌اللَّه‌عليه‌وآله، نقل مى‌كند، آمده است:

يقبر ابنى بأرض يقال لها كربلاء هى البقعة التى كانت فيها قبة الإسلام التى نجّااللَّه عليها المؤمنين الذين آمنوا مع نوح فى الطوفان.[١]

فرزندم در سرزمينى كه به آن كربلا گفته مى‌شود، به خاك سپرده مى‌شود. آنجا سرزمينى است كه گنبد اسلام در آن قرار دارد. همانجا كه خداوند مؤمنانى را كه به نوح ايمان آورده بودند در طوفان نجات دارد.

در روايت ديگرى نيز كه از امام صادق، عليه‌السلام، نقل شده ايشان خطاب به ابى يعفور مى‌فرمايد:

و يحك أما تعلم أنّ اللَّه اتّخد كربلا حرماً آمناً مباركاً قبل أن يتّخذ مكّة حرماً.[٢]

واى بر تو! آيا نمى‌دانى كه خداوند «كربلا را حرم امن قرار داد، پيش از آنكه مكه را حرم قرار دهد؟!

در مقاله حاضر نويسنده پس از اشاره به روايتهاى ياد شده، تلاش كرده است كه با ريشه‌يابى لغت «كربلا و يافتن معادلهاى آن در زبانهاى شرق باستان جايگاه تاريخى اين سرزمين را نشان دهد.

روايتهاى ياد شده اشاره به اين دارند كه كربلا سرزمينى است كه در آن گنبد اسلام قرار دارد. همان سرزمينى كه خداوند به هنگام طوفان، كسانى را كه به نوح ايمان آورده بودند نجات داد.

چنانكه معروف است، كربلا از پيش از دوران اسلامى نام منطقه‌اى در غرب رود فرات بوده كه نامهاى تاريخى ديگرى چون طفّ، عمورا و ... نيز داشته است.

مؤلف معجم البلدان مى‌گويد:

كربلا از واژه كربلة به معنى سستى پاها گرفته شده است. گفته مى‌شود: «جاء يمشى مكربلًا؛ يعنى آمد در حالى كه به سستى راه مى‌رفت.

بر اين اساس مى‌توان گفت كه زمين آن منطقه سست بوده و از اينرو «كربلا ناميده شده است. همچنين در لغت گفته مى‌شود كَربَلْتف الحَنْطَة؛ يعنى گندم را پاك و خالص كردم.

بنابراين مى‌توان گفت كه چون اين‌