ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٠ - بندگى
مىداند چه كسى براى منصب پيامبرى يا امامت شايستگى دارد و چه كسى داراى اين لياقت نيست. دليل اشتراط نصب پيامبر و امام اين است كه تنها خدا از پاكى افراد خبر دارد و برخى از عيوب و لغزشها و گناهان امرى باطنى و نفسى بوده و هيچ كس نمىتواند وجود يا نبود آنها را تشخيص دهد و گاهى حتّى خود فرد نيز قادر به تشخيص آن نيست. تنها كسى كه مىتواند آن را تشخيص دهد، خداى متعال است كه به ظاهر و باطن افراد آگاهى كامل دارد، چنانكه مىفرمايد: «وَهُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَ جَهْرَكُمْ وَ يَعْلَمُ ما تَكْسِبُونَ»[١].
قرآن كريم در مورد گزينش فرد براى پيامبرى مىفرمايد: (وَ إِذا جاءَتْهُمْ آيَةٌ قالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتى مِثْلَ ما أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغارٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما كانُوا يَمْكُرُونَ)[٢]؛ چون آنان را نشانهاى آيد، گويند: هرگز ايمان نياوريم تا آنكه همانند آنچه به فرستادگان خدا داده شده است، به ما نيز داده شود. [بگو:] خدا داناتر است كه پيامبرى خويش را كجا بنهد. به زودى بدانها كه گناه كردند به سزاى آن نيرنگها كه مىكردند خوارى و عذاب سخت از نزد خدا خواهد رسيد.
اين آيه به كسانى كه درخواست نزول وحى داشتند، اينگونه جواب مىدهد: «اللَّهُأَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ؛ خدا داناتر است كه پيامبرى خويش را كجا بنهد». مقصود خداى متعال اين است كه خدا مىداند چه كسى شايستگى رسالت دارد.
علّامه طباطبايى مىفرمايند:
آيه ظاهر در اين است كه موارد در قبول كرامت رسالت، مختلف است و خدا داناتر است به اينكه چه موردى لياقت و اهليّت رسالت را دارد و اين مجرمان مكركننده، اهليّت رسالت و معجزه آوردن را ندارند؛ بلكه برعكس، در نزد خدا خوارى و عذابى شديد دارند؛ چون مجرم و مكّارند[٣].
همچنين مىفرمايند:
رسالت از طهارت ذاتى و صلاحيّت تا چيزهايى نياز دارد كه نفوس مردم ديگر داراى آن نيست، همانگونه كه از سخن مشركان كه مىگفتند: «لَنْنُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتى مِثْلَ ما أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ» با «اللَّهُأَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسالَتَهُ» جواب مىدهد[٤].
بنابراين براساس تصريح قرآن، شكّى نيست كه تنها خداى متعال مىداند چه كسى شايستگى براى منصب رسالت دارد و تنها خدا فرد را براى رسالت انتخاب مىكند. دليل آن، اين است كه تنهاى خداى متعال از اوصاف نفسانى انسانها آگاه است و شايستگى آنها را مىداند.
اين آيه در مورد امامت نيز قابل تطبيق و جريان است و مىتوان ادّعا نمود كه تنها خدا مىداند چه كسى شايستگى امامت دارد و تنها خدا فرد را براى امامت انتخاب مىكند. شاهد آن، روايتى است كه ابىبصير نقل مىكند. ابىبصير مىگويد: نزد امام صادق (ع) بودم كه از اوصياء سخن گفتند و من اسماعيل را ياد كردم. امام صادق (ع) فرمودند: «نه اى ابامحمد! سوگند به خدا، اين به ما واگذار نشده است و دست هيچكس نيست جز خداى عزّوجلّ كه يكى پس از يكى را معيّن مىكند.[٥]»
به اعتقاد شيعه، امام از طرف خداى متعال نصب مىشود. مرحوم لاهيجى مىفرمايند:
اماميّه چون در امام عصمت را شرط دانند و عقول را راهى نيست به