ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٦ - راز ميوه ممنوعه
راز ميوه ممنوعه
علىاكبر محمّدعلى
«دعاى ندبه»[١]، پس از ذكر مقدّمهاى روشن و هدايتگر امام معصوم (ع) در دعاى ندبه، به ترسيم جريان صِبْغَةَ اللَّهِ[٢] با ذكر مصاديق و همه آنچه كه از سوى جريان لعنة الله بر آنها رفته، طالب هدايت و نورانيّت را مدد مىدهد تا نقاط عطف مهمّ رفته را بشناسد. به عبارت ديگر، دعاى ندبه، رشته نورانى صِبْغَةَ اللَّهِ را معرفى مىكند؛ از ابتداى خلقت حضرت آدم (ع) تا انتهاى آن، كه به سرنوشت عالم مىانجامد. به اين ترتيب، خواننده دعا به اجمال متوجّه و متذكّر نقشه كلى الهى مىشود. از اينروست كه عرض مىكنم، دعاى ندبه، وظيفه معرفى و توصيف اين جريان الهى را عهدهدار شده است.
پس از حمد و ثناى الهى كه مرسوم همه ادعيه و زيارات مأثوره است، مىخوانيم:
«... بار پروردگارا! سپاس از آن توست درباره آنچه كه از قضا و قدرت در مورد دوستانت جارى گشت. آنهايى كه وجودشان را براى حضرتت و دينت خالص گردانيدى (صبغه الله) زيرا كه برگزيدى براى آنها چيزهاى باارزشى كه نزد توست از نعمتهاى پايدار ...
فَبَعْض أَسْكَنْتَهُ جَنَّتَكَ إِلَى أَن أَخْرَجَتْهُ مِنهَا؛
پس بعضى از آنها را در بهشت خود جاى دادى تا زمانى كه او را از آن بيرون آوردى.»
اوّلين و مهمترين نقطه عطف تاريخ تولّد، حيات و سير انسان در گستره هستى، از پنجره شناخت اديان ابراهيمى و توحيدى، بيرون راندن آدم و حوّا از بهشت، پس از نزديكشدنشان به ميوه ممنوعه است.
كتاب و دين توحيدى، گام به گام، فرزند آدمى را از پيچها و گذرگاههاى مهّم تاريخى عبور مىدهد.
راز ميوه ممنوعه
«قرآن» كتاب تاريخ نيست. كتاب هدايت و ذكر است، چنانكه فرمود:
«ذلِكَالْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ؛[٣]
بىهيچ شك و ترديد اين كتاب (قرآن) هدايتگر براى متّقين (مؤمنين) است.»
كلام قرآن ناطق، يعنى كلام حضرات معصومان (ع) نيز چونان كلام قرآن صامت هدايتگر و ذاكر است. ذكر، بر قلب مهيّاى مؤمن، چون آب باران، سرزندگى، شادابى و تنومندى را باعث شده و رشد و كمال را ثمر مىدهد.
اشاره ادعيه رسيده، همچون دعاى ندبه به سرگذشت و تاريخ پيشين نيز، براى متذكّرساختن انسان و يادآورى اوست. يادآورى نقاط عطفى كه بر بشر رفته و باعث هدايت يا ضلالت او شده است. تذكّر اين كلام، انسان امروز را متذكّر نقطه عطفها، سنّتهاى ثابت و احتمال لغزشها مىشود تا مبادا ديگر بار و ديگر بار انسانى دچار لغزش شده و در گودال ضلالت فرو بلغطد. اين كلام منسوب به نبّىاكرم (ص) است كه فرمودند:
«لا يَلْدغُ المؤمنِ مِنْ حُجُرٍ واحد مَرَّتينْ؛
مؤمن از يك سوراخ دو بار گزيده نمىشود.»
دعاى ندبه، در يك جمله كوتاه، به اسكان حضرت آدم (ع) و همسرش حوّا در بهشت و خروج آنها از بهشت محلّ سكونتشان اشاره مىكند.
حكايت اين اسكان و خروج، حكايت اسكان انسان در صحن و سراى اهل ايمان و خروج بعد از غفلت و نافرمانى از اوامر و نواهى حضرت خداوندى از بهشت مؤمنانه است؛ همان كه در طول تاريخ چند هزار ساله حضور انسان در عرصه زمين، تكرار شده است.