خلقت حضرت آدم (ع) با عهد آغاز و خروجش از بهشت نيز با گسست عهد اتّفاق افتاد. اين اوّلين تذكّر دعاى ندبه به جمله مؤمنان است و بيان آنچه در اوّلين مرحله و نقطه عطف از نقشه كلّى الهى (براى سير و سفر انسان در زمين تا آخرين منزل موعود) رخ نمود؛ پرده‌بردارى از سنّتى مهم است كه اگر درك نشود، ماجراى رانده شدن از بهشت حضور در درگاه و آستان حضرت خداوندى، هزاران بار ديگر اتّفاق خواهد افتاد.

خداوند به ديّارالبشرى تضمين ماندگارى الى‌الابد در بهشت حضور و در جمع مؤمنان نداده است؛ حتّى اگر آدم صفى و ابوالبشر (ع) باشد؛ چنان‌كه در عهدشكنى و نافرمانى، آدم و حوّا، از بهشت رانده شده و بر فرش زمين هبوط كردند.

خلقت بى‌واسطه پدر و مادر، آن‌هم از پوسته و قشر زمين، خود تذكّر مهمّى است تا آدمى بداند از هيچ قدرت، توانايى و سرمايه‌اى برخوردار نيست، جز آنكه دست قدرت الهى او را از خاك مذلّت بركشيده است. در روايتى آمده است كه: «خداوند آدم (ع) را بدون پدر و مادر آفريد تا دليلى باشد بر قدرت الهى.»[١]

پس از آنكه آدم (ع) برگزيده شد و در طى مراحل تكوينى، واجد روح الهى و تعليم اسماء گرديد، ملائك به امر خداوند بر او سجده كردند و در بهشت سكونت داده شدند.

از حضرت آدم و حوّا (ع) خواسته شده بود كه به درخت ممنوعه نزديك نشوند و از ميوه آن تناول نكنند.

«وَقُلْنا يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَ كُلا مِنْها رَغَداً حَيْثُ شِئْتُما ...؛[٢]

وگفتيم: اى آدم، تو و همسرت در اين باغ ساكن شويد و از (ميوه و نعمت‌هاى) آن به فراوانى از هر جاى آن خواهيد، بخوريد و به اين درخت نزديك نشويد كه از ستمكاران خواهيد بود.»

نافرمانى نافرمانان، ابليس و پس از او آدم و حوّا را آنها را حسب سنّت الهى، مستحقّ و مستّعد دورى ساخت؛ ابليس از درگاه الهى و آدم و حوّا از بهشت محلّ سكونت رانده شدند. خداوند به ابليس فرمود:

«قالَاخْرُجْ مِنْها مَذْؤُماً مَدْحُوراً لَمَنْ تَبِعَكَ ...؛[٣]

فرمود: اى نكوهيده طرد شده از رحمت من! از بهشت بيرون رو. سوگند مى‌خورم كه جهنّم را از تو و همه پيروانت از فرزندان آدم (ع) آكنده خواهم ساخت.»

آدم و حوّا، متذكّر حيله و فريب ابليس شده بودند. خداوند آنها را از آنچه تهديدشان مى‌ كرد، برحذر داشته بود؛ چنان‌كه در «آيه ٢٦» از «سوره اعراف» خداوند، همه فرزندان آدمى را يادآور آنچه بر پدر و مادرشان رفته، متذكّر مى‌شود و مى‌فرمايد:

«يابَنِي آدَمَ لا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطانُ كَما أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ ...؛[٤]

اى فرزند آدم! زنهار تا شيطان شما را به فتنه نيندازد چنان‌كه پدر و مادر شما را از بهشت بيرون راند و لباس‌هايشان را از ايشان بركند و ...»

اين ظاهر قضيه است. بايد متذكّر راز توبيخ و رانده شدن آدم (ع)