بشارت به ظهور موعود در دين اسلام ريشه در آموزه‌هاى ديرپا و تخلّف‌ناپذير قرآن كريم دارد. در اين كتاب مقدّس بر تشكيل حكومت صالحان، گسترش دين اسلام در سراسر جهان و تحقق آينده‌اى سرشار از عدالت و معنويت و به دور از هر گونه ستم و تباهى تأكيد شده و به همه جهانيان بشارت داده شده است كه فرجام جهان جز سعادت و نيك‌بختى نخواهد بود.

١. پيشينه بحث از موعود قرآن‌

محدّثان و مفسّران گرانقدر شيعه از ديرباز به موضوع موعود در قرآن توجّه كرده و در كتاب‌هاى خود به جمع‌آورى و تبويب ١ آياتى پرداخته‌اند كه در كلمات معصومان (ع) به اين موضوع تفسير يا تأويل شده‌اند.

علّامه سيّد هاشم حسينى بحرانى (م ١١٠٧ ه. ق) در كتاب «المحجّة فى ما نزل فى القائم الحجّة (ع)» كه با نام «سيماى حضرت مهدى (ع) در قرآن» به زبان فارسى ترجمه و منتشر شده است، با بهره‌گيرى از روايات، ١٢٠ آيه مرتبط با اين موضوع را بررسى مى‌كند.

ناگفته نماند كه در مستدرك المحجّه، كه در انتهاى كتاب ياد شده آمده است، چهارده آيه ديگر به اين مجموعه افزوده شده است.

علّامه مجلسى (١٠٢٧- ١١١١ ق.) در «بحار الأنوار» با استفاده از تفاسيرى مانند «تفسير القمى»، «تفسير فرات الكوفى»، «تفسير العيّاشى»، تفسير «كنز الفوائد» و كتاب‌هايى چون «الكافى» ثقةالاسلام كلينى، «كمال‌الدّين و تمام النعمة» شيخ صدوق، «الإرشاد» شيخ مفيد، كتاب «الغيبة» شيخ طوسى، كتاب «الغيبة» نعمانى و ...، بيش از شصت آيه را كه به قيام قائم (ع) تأويل شده‌اند، جمع‌آورى كرده است.

در جلد پنجم از كتاب «معجم أحاديث الامام المهدى (ع)» كه به همّت هيئت علمى مؤسّسه معارف اسلامى و با اشراف حجت‌الاسلام و المسلمين على كورانى منتشر شده است، بيش از ٣٠٠ آيه قرآن كريم كه به گونه‌اى با شخصيت امام مهدى (ع)، ظهور آن حضرت و موضوعاتى چون رجعت ارتباط دارند، جمع‌آورى و روايات ذيل آنها بررسى شده است.

در كتاب «الآيات الباهرة فى بقية العترة الطاهرة» (تفسير آيات القرآن فى المهدى صاحب الزمان)، اثر سيّد داود ميرصابرى كه به باور نويسنده آن، كامل كننده كتاب‌هايى است كه پيش از اين كتاب اين زمينه نوشته شده، با استفاده از روايات معصومان (ع) حدود ٢٤٠ آيه مرتبط با موضوع مهدويّت بررسى شده است.

سعيد ابومعاش نيز در كتاب «الإمام المهدى (ع) فى القرآن و السنّة» حدود ٥٠٠ آيه را كه به نوعى با وجود مقدّس امام عصر (ع) و ظهور ايشان ارتباط دارند، گردآورده و با بهره‌گيرى از روايات به بررسى و شرح آنها پرداخته است.

گفتنى است برخى مفسّران شيعه در كتاب‌هاى خود مجموعه آياتى را كه در شأن اهل بيت عصمت و طهارت (ع) تأويل شده‌اند، گرد آورده‌اند كه به طور طبيعى بخش قابل توجّهى از اين كتاب‌ها نيز به آيات تأويل شده در شأن امام مهدى (ع) اختصاص دارد. از آن جمله مى‌توان به كتاب «تأويل الآيات الظاهرة فى فضائل العترة الطاهرة» اثر سيّد شرف‌الدّين على الحسينى الاسترآبادى (از علماى نيمه دوم قرن دهم هجرى) اشاره كرد.

٢.

قرآن و حتمى بودن حاكميت صالحان‌

دسته‌اى از آياتى كه با مهدى‌باورى ارتباط دارند، بيانگر ديدگاه قرآن درباره فرجام جهان هستند. در اين آيات به صراحت بيان شده است كه سرانجام، صالحان حكومت جهان را به دست خواهند گرفت و دين خدا بر سراسر جهان حكم‌فرما خواهد شد.

در اينجا به اجمال به برخى از اين آيات اشاره مى‌كنيم:

١. خداوند متعال در آيات متعددى از قرآن كريم بر اين حقيقت تأكيد كرده است كه سرانجام دين اسلام، برخلاف ميل كافران و مشركان بر همه اديان، پيروز خواهد شد. در يكى از اين آيات چنين آمده است: