ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٨ - جاهليت قبل از اسلام
مقصود از مرگ جاهليّت در اين دعا، عدم معرفت امام زمان (عج) است.
امام صادق (ع) مىفرمايد:
«مَن شَرِبَ مُسكِراً لَم تُقبَل مِنهُ صَلاتُهُ اربَعينَ يَوماً. فَان مَاتَ فِى الاربعين، مَاتَ مِيتَةً جَاهليّةّ وَ ان تَابَ، تَابَ اللهُ عَليهِ؛[١] كسى كه شراب بنوشد، چهل شبانهروز نمازش پذيرفته نيست و اگر در اين چهل روز بميرد به مرگ جاهليّت مرده، ولى اگر توبه كند خداوند توبهاش را مىپذيرد.»
از مجموع آيات و رواياتى كه در اين باب ذكر شد، مىتوان مصاديق جاهليّت را در موارد زير خلاصه نمود:
١. حكم و حكومت ناحق، رفتار خلاف قانون الهى و مبتنى بر هوا و هوس و روى گردانى از دستورات الهى؛
٢. بىتوجّهى به وعدههاى الهى و بدانديشى درباره افعال خداوند؛
٣. پاى فشردن بر خواستههاى نابهجا، تعصّب و جانبدارى بى دليل از عقايد و انديشههاى باطل.
٤. نژاد پرستى و برترى قوم و قبيله بدون دليل منطقى (حميّت جاهليّت)؛
٥. فساد اخلاقى، شراب، قمار، جنگ و غارتگرى؛
٦. عدم پذيرش رهبرى صالح و معصوم و بىتوجّهى به احكام الهى.
جاهليت نخستين
قرآن در سوره احزاب، خطاب به زنان پيامبر جاهليّت نخستين را اين گونه بيان مىفرمايد:
«وَقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الْأُولى؛[٢] در خانههايتان بمانيد و مانند جاهليّت اولى تبرج (آشكار كردن بدن و زينت) نداشته باشيد.»
امّا اينكه منظور از جاهليّت اولى چيست، ظاهراً همان جاهليّتى است كه مقارن عصر پيامبر (ص) بوده و به طورى كه در تواريخ آمده در آن موقع زنان حجاب درستى نداشتند و دنباله روسرىهاى خود را به پشت سر مىانداختند به طورى كه گلو و قسمتى از سينه و گردنبند و گوشوارههاى آنان نمايان بود. به هر حال اين تعبير نشان مىدهد كه جاهليّت ديگرى همچون جاهليّت عرب در پيش است كه ما امروز در عصر خود آثار اين پيشگويى قرآن را در دنياى متمدّن مادّى مىبينيم.[٣]
جاهليت قبل از اسلام
پيرامون جاهليّت عرب قبل از اسلام (جاهليّت اولى) در كتب تاريخ، مسائل زيادى مطرح شده است كه براى روشن تر شدن مفهوم جاهليّت، به بعضى از آنها اشاره مىنماييم.
١. از نظر امام على (ع) لجاجت در برابر حق، حميّت و تعصّب بى جا و شيطانى، خودپسندى و غرور، عدمانديشه و تفقه در دين، به كار نبردن گوهر خرد در خداشناسى، ميراث دار فرهنگ منحطّ گذشته بودن و از پيشوايان ستمگر پيروى نمودن از نمودهاى جاهليّت است.
امام در خطبه اى درباره حالات و ويژگىهاى مردم دوران جاهليّت در آستانه بعثت پيامبر (ص)، مىفرمايد:
«در آن دوران، ملتها در خوابى عميق فرو رفته بودند. فتنه و فساد در مجراى به راه انداختن هرج و مرج، جهان را فرا گرفته بود. كارهاى