ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٧ - جاهليت از ديدگاه قرآن و روايات
روى اين معنا تكيه كرده است و در مذمّت ابليس كه پيشواى مستكبران بوده، مىفرمايد:
«صَدَّقَهُ بِهِ ابنَاءُ الحَميَّة وَ اخوانُ العَصَبِيَّة وَ فَرَسانُ الكِبرِ وَ الجَاهِلِيَّة؛[١] او را فرزندان نخوت، حميّت و برادران عصبيّت و سواران بر مركب كبر و جهالت تصديق كردند.»
و در جاى ديگر، در همين خطبه، هنگامىكه مردم را از تعصّبات جاهليّت بر حذر مىدارد، مىفرمايد:
«شرارههاى تعصّب و كينههاى جاهلى را كه در قلب داريد خاموش سازيد، كه اين نخوت، حميّت و تعصّبِ ناروا در ميان مسلمانان، از القائات و نخوتها و وسوسههاى شيطان است.»
در حديثى از امام على بن الحسين (ع) آمده كه وقتى از حضرت درباره عصبيّت سؤال كردند، فرمود:
«تعصّبى كه موجب گناه است اينست كه انسان بَدان قوم خود را از نيكان قوم ديگر برتر بشمرد. ولى دوست داشتن قوم خود، تعصّب نيست. تعصّب آن است كه آنها را در ظلم يارى كند.»[٢]
قرآن در بيان داستان شب بعد از جنگ احد و احتمال خطر حمله مشركان به «مدينه» و ترس انسانهاى منافق و ضعيف الايمان مىفرمايد:
«ثُمَّأَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً يَغْشى طائِفَةً مِنْكُمْ وَ طائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ؛[٣]
سپس [خداوند] بعد از آن اندوه آرامشى [به صورت] خواب سبكى بر شما فرو فرستاد كه گروهى از شما را فرا گرفت و گروهى [تنها] در فكر جان خود بودند و در باره خدا گمانهاى ناروا همچون گمانهاى [دوران] جاهليّت مىبردند.»
آنها در مورد خدا گمانهاى نادرست، همچون گمانهاى دوران جاهليّت و قبل از اسلام داشتند و در افكار خود احتمال دروغ بودن وعدههاى پيامبر (ص) را مىدادند و به يكديگر يا به خويشتن مىگفتند: آيا ممكن است با اين وضع دلخراشى كه مىبينيم پيروزى نصيب ما بشود. يعنى بسيار بعيد و غير ممكن است. قرآن در جواب آنها مىگويد: «بگو همه امور براى خداست.»[٤]
قرآن در پيام ديگرى اشاره مىفرمايد:
«أَفَحُكْمَ الْجاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْماً لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ؛ [٥] آيا خواستار حكم جاهليتاند و براى مردمى كه يقين دارند داورى چه كسى از خدا بهتر است.»
در كتاب «كافى» از امام على (ع) نقل شده است كه فرمودند:
«الحُكمُ حُكمان، حُكمُ اللهِ و حُكمُ الجاهِليةِ فَمَن اخطَا حُكمَ اللهِ حَكَمَ بِحُكمِ الجَاهِليَّةِ؛[٦]
حكم دو گونه بيشتر نيست يا حكم خداست يا حكم جاهليّت و هر كس حكم خدا را رها كند به حكم جاهليّت تن در داده است.»
از اينجا روشن مىشود مسلمانانى كه با داشتن احكام آسمانى به دنبال قوانين ساختگى باطل ديگر افتادهاند، در حقيقت در مسير جاهليّت گام نهادهاند.[٧]
حضرت على (ع) مىفرمايند:
پيامبر گرامىاسلام (ص) بعد از مراسم حج به طرف مدينه حركت فرمودند، در بين راه ماجراى غدير خم و خطبه آن حضرت مطرح شد. پيامبر در آن خطبه معروف فرمودند:
«به خدا قسم خداوند به انبياء و رسولان در مورد من بشارت داده، من آخرين انبياء و رسولانم و من حجّت خدا بر همه مخلوقات آسمانها و زمينم. هر كس در اين موضوع شك كند كافر است، آن هم كفر جاهليّت اوّل و كسى كه در اين گفتارم ترديد كند در همه چيز ترديد كرده و ترديد كننده در آن آتش جهنم است.»[٨]
حارث بن مغيره مىگويد به امام صادق (ع) عرض كردم: آيا پيامبر (ص) فرمودهاند: «كسى كه بميرد و امامش را نشناسد به مرگ جاهليّت مرده است؟» حضرت فرمودند:
«آرى.» پرسيدم: آيا جاهليّت جاهلان و سفهاء يا جاهليّتى كه امامش را نسناخته؟ حضرت فرمودند: «جاهليّت كفر و نفاق و گمراهى.»[٩]
پيامبر گرامىاسلام (ص) نگاهى به حضرت على (ع) نموده و آنگاه فرمودند:
يا عَلى مَن ابغَضَكَ امَاتَهُ اللهُ مِيتَةً جَاهِليّةً وَ حَاسَبَهُ بِمَا عَمِلَ، يَومَ القِيامَةِ؛
اى على، كسى كه دشمن تو باشد، خداوند او را به مرگ جاهليّت مىميراند و بر اساس آنچه عمل كرده در روز قيامت با او رفتار مىشود.[١٠]
از رسول گرامىاسلام (ص) نقل شده كه فرمودند:
«مَن انكَرَ القَائِمَ مِن وُلدى فِى زَمانِ غيبتهِ مَاتَ مِيتَةً جاهليّةّ؛ كسى كه منكر قائم از فرزندان من در زمان غيبتش بشود به مرگ جاهليّت مىميرد.»[١١]
در دعاى غيبت امام زمان (عج) بعد از درخواست معرفت خدا و پيامبر (ص) و امام و حجّت خدا، از خداوند طلب مىكنيم:
«اللّهُمّ لَا تَمِتنِى مِيتَةً جاهليّةً وَ لا تُزِغ قَلبِى بَعدَ اذ هَدَيتَنى؛[١٢]
خدايا مرا به مرگ جاهليّت نميران و قلبم را پس از هدايت منحرف مساز.»