ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٠ - ج) تلاش و كوشش، پايه اساسى كارها
هفت چيز بدون هفت چيز ....!
ابراهيم شفيعى سروستانى
بسيارى از ما كه معمولًا اسلام و ايمانمان را بىهيچ تلاش، مجاهده، تحمّل رنج و سختى و تنها بر اساس پيروى از پدران و مادرانمان به دست آوردهايم، گمان مىكنيم تا آنجا بايد در راه فرمانبردارى از خدا و اطاعت از فرامين او پيش رفت كه اندك خللى به روند جارى و معمول زندگى ما وارد نشود و خداى ناكرده سختى و مرارتى براى ما پديد نيايد. به بيان ديگر تا بدانجا به آموزههاى اعتقادى، اخلاقى و فقهى اسلام پاىبنديم كه نخواهيم براى آنها هزينهاى كنيم.
به كم نبايد قانع بود
«در كارهاى اخروى و معنوى هم همين جور است. در حركت توحيدى هم همينجور است. به كم نبايد قانع شد. در طلب ثواب الهى هم همينجور است. به كم نبايد قانع شد.»[١]
بسيارى از ما كه معمولًا اسلام و ايمانمان را بىهيچ تلاش، مجاهده، تحمّل رنج و سختى و تنها بر اساس پيروى از پدران و مادرانمان به دست آوردهايم، گمان مىكنيم تا آنجا بايد در راه فرمانبردارى از خدا و اطاعت از فرامين او پيش رفت كه اندك خللى به روند جارى و معمول زندگى ما وارد نشود و خداى ناكرده سختى و مرارتى براى ما پديد نيايد. به بيان ديگر تا بدانجا به آموزههاى اعتقادى، اخلاقى و فقهى اسلام پاىبنديم كه نخواهيم براى آنها هزينهاى كنيم. براى نمونه، اگر قرار باشد براى انجام يك تكليف شرعى، مانند امر به معروف و نهى از منكر به سختى بيفتيم يا براى پاىبندى به يك حكم شرعى، مانند رعايت حجاب و پوشش اسلامى با طعنه و مسخره ديگران روبهرو يا براى دفاع از يك اصل اعتقادى، مانند علم و عصمت امامان با انكار و استبعاد مخالفان مواجه شويم، يا براى رعايت يك واجب اخلاقى، مانند دورى از شنيدن بدگويى ديگران، خويشان و دوستان و نزديكانمان را رنجيده خاطر سازيم؛ از زير بار مسئوليت شانه خالى مىكنيم، با اين توجيه كه اسلام فرموده است: «... خود را با دست خود به هلاكت ميفكنيد.»[٢] از عمل به تكليف شرعى خود سر باز مىزنيم.
اين در حالى است كه در آموزههاى اسلامى، همواره از تلاش و سختكوشى و فرمانبردارى از خدا سخن به ميان آمده است و در بسيارى روايات، مؤمنان به «اجتهاد» (تلاش و كوشش) در راه اطاعت و بندگى خدا و پيروى از پيشوايان معصوم (ع) فراخوانده شدهاند.
براى آشنايى با اين موضوع، در اين مقاله برخى از رواياتى را كه در اين زمينه بيان شده است، بررسى مىكنيم.
١. تلاش و كوشش در فرمانبردارى از خدا
در اين زمينه، به برخى روايات اشاره مىشود:
الف) تلاش و كوشش شرط رسيدن به پاداشهاى الهى
در روايتى كه از امام صادق (ع) نقل شده است، آن حضرت، تنها شرط رسيدن به پاداشهاى الهى را تلاش و كوشش در راه اطاعت او اعلام مىكند و مىفرمايد:
«از جانهايتان، تلاش و كوشش در راه فرمانبرى خدا را به او ارزانى داريد، زيرا هيچيك از خوبىهايى كه نزد اوست، به دست نمىآيد، مگر با فرمانبردارى او و دورى از حرامهايش.»[٣]
ب) تلاش و كوشش تنها واسطه ميان خدا و بندگانش
آن حضرت در روايت ديگرى، با نفى همه واسطهها ميان خدا و آفريدگانش، تنها راه رسيدن به خدا را اطاعت و بندگى معرفى كرده و همه را به تلاش و كوشش در اين راه فراخوانده است:
«بدانيد كه ميان خدا و هيچ يك از آفريدگانش، چه فرشته مقرّب، چه پيامبر مرسل و چه ديگر آفريدگانى كه پايينتر از آنها هستند، جز فرمانبردارى آنها از او واسطه نمىشود، پس در راه طاعت خدا بكوشيد.»[٤]
ج) تلاش و كوشش، پايه اساسى كارها
امام صادق (ع) در پاسخ اين پرسش كه «شما كار خود را بر چه پايهاى استوار كرديد؟» مىفرمايد:
«بر چهار چيز؛ دانستم كه كار مرا كسى جز خود من انجام نمىدهد، از اين رو كوشيدم؛ دانستم خداى عزّوجلّ از حال من آگاه است، پس حيا پيشه كردم؛ دانستم روزى مرا كسى جز