ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٦ - جاهليت از ديدگاه قرآن و روايات

از جهل تا جهل‌

اسماعيل حاجيان‌

جاهليت از گذشته تا حال‌

هرگاه از جاهليّت سخن به ميان مى‌آيد، چنين به نظر مى‌رسد كه جاهليّت مربوط به دوران گذشته بوده و امروز در دوران عقلانيّت بشر، سخن از آن، سخنى گزاف و مخالف تمدّن بشرى است. امّا با تأمّل در مفهوم جاهليّت و آنچه كه بر بشر امروز مى‌گذرد، روشن مى‌شود كه اين معضل بزرگ، امروز هم گريبان‌گير بشر است. براى بررسى دقيق‌تر اين موضوع به طرح و پاسخ‌گويى به چند پرسش مى‌پردازيم:

جاهليّت چيست؟ و آيا با همه تحوّلات علمى بشر در قرون اخير، به كارگيرى لفظ جاهليّت در مورد انسان عصر حاضر صحيح است؟

جاهليّت نخستين (جاهليّت اولى به تعبير قرآن) و جاهليّت نوين (جاهليّت ثانى) به چه معنا است؟ آثار و علايم جاهليّت دوران ما چيست؟

جاهليت از ديدگاه قرآن و روايات‌

چنانكه اشاره شد «قرآن» و روايات راجع به جاهليّت، تعاريفى دارند كه توجّه به آن، بسيارى از حقايق را روشن مى‌سازد.

خداوند در قرآن مى‌فرمايد:

«إِذْجَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجاهِلِيَّةِ؛[١] آنگاه كه كافران در دل‌هاى خود تعصّب [آن هم‌] تعصّب جاهليّت ورزيدند.»

حميّت از مادّه «حَمى» به معناى حرارت است و سپس در معناى غضب و بعد از آن در معناى نخوت و تعصّب آميخته با غضب به كار رفته است. امام على (ع) در «خطبه قاصعه» بارها