ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٩ - جاهليت نوين در عصر ما
خلاف، ميان مردم منتشر شده و امور زندگى از هم گسيخته بود. آتش جنگها زبانه مىكشيد. دنيا بى نور و پر از نيرنگ گشته بود. برگهاى درخت زندگى به زردى گراييده، از ثمره زندگى خبرى نبود. ميوه دنياى آن روز فتنه و غذايش مردار بود. در درون، وحشت و اضطراب و در بيرون شمشير حكومت مىكرد.»[١]
به نظر مىرسد. على (ع) همه دنياى قبل از اسلام را غرق در جاهليّت مىديدند.
٢. حضرت در «نهج البلاغه» در مورد هنگامه بعثت مىفرمايد:
«او را در زمانى فرستاد كه مردم در حيرت و گمراهى سرگردان بودند و در فتنه و جهل و فساد غوطهور. هوا و هوسهاى سركش، آنها را از جاده حق دور ساخته بود. جهل و نادانى، آنها را سبك مغز بار آورده و در كارهاى خود مضطرب و حيران ساخته و به آن (جهل و نادانى) مبتلا گشته بودند.»[٢]
٣. از حضرت در توصيف بنى اميّه، كه ادامه دهنده جاهليّت اولى بودند، نقل شده:
«فتنه، آشوب، فساد و تباهگرىهاى بنى اميّه با چهرههاى بس زشت و رُعب انگيز و گروه به گروه كه متّصف به جاهليّتاند، بر شما وارد مىشود. نه دليل هدايتى در آنها وجود دارد و نه نشانى كه براى هدايت ديده شود.»[٣]
و در خطبه ديگر در توصيف آنها مىفرمايد:
«زيرا آنان پيشتازان تكبّر، پايههاى تعصّب و تكيه گاههاى اركان فتنه و شمشيرها، فخر كنندگان جاهلى با افتخار به نسب و نژاد مىباشند.»[٤]
٤. از موارد قابل توجّه در جاهليّت عرب، نوع روابط خانوادگى و انواع ازدواجهاى رايج در ميان آنها بوده. به عنوان نمونه مىتوان موارد ذيل را نام برد:
الف) نكاح مَقْت: پس از فوت پدر، پسر بزرگ پارچه به روى همسر پدرش، به شرطى كه مادرش نباشد، مىانداخت و با او ازدواج مىكرد و يا او را به ديگرى مىداد و مهريه مىگرفت؛
ب) نكاح جمع: كنيزكان خود را وادار به زنا با ديگران مىكردند و پول مىگرفتند؛
ج) نكاح بدل: معاوضه همسر با كسى كه از همسر او خوشش مىآمد (تعويضى)؛
د) نكاح ضماد: ازدواج چند مرد با يك زن. در اين ازدواج فرزند مال كسى بود كه به وى شبيه باشد (كه به نام نكاح زهط هم ناميده شده است)؛
ه) نكاح استبضاعى: شخصى همسر خود را در اختيار مردى كه از شجاعت يا صفت پسنديده ديگرى برخوردار بود، قرار مىداد تا از او صاحب فرزند شجاع شود؛
و) نكاح دسته جمعى: ازدواج گروهى از مردان با گروهى از زنان به طور آزاد.[٥]
٣. از معروفترين رسوم زشت اعراب جاهلى، زنده به گور كردن دختران در بعضى از قبايل بود كه قرآن به آن اشاره مىفرمايد:
«هرگاه به يكى از آنها بشارت دهند دخترى نصيب تو شده، صورتش از فرط ناراحتى سياه مىشود و مملو از خشم مىگردد. از قوم و قبيله خود به خاطر بشارت بدى كه به او داده شده، متوارى مىگردد و نمىداند آيا او را با قبول ننگ نگه دارد يا در خاك پنهانش كند. چه بد حكمىمىكنند.»[٦]
در زمينه زنده به گور كردن دختران، وقايع وحشتناكى در جامعه عرب قبل از اسلام رخ داده كه در تواريخ به تفصيل آمده است.
بدين ترتيب مىتوان بر مصاديق جاهليّت؛ تبرّج و برهنگى، تكبّر و خودخواهى، نابود كردن ارزش زن و انسان، وحشت و اضطراب و جنگ و خونريزى را افزود.
جاهليت نوين در عصر ما
در بحث از جاهليّت اولى گفته شد كه جاهليّت دوم، جاهليّتى است كه دنياى امروز با همه پيشرفتهاى علمى و تمدّن عظيم بىسابقه بشرى و ادّعاى تشكيل حكومت جهانى، گرفتار آنست. اين گفته