ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٢ - حلّه، شهر نور
اين مقام، سالها پيش از اين تاريخ وجود داشته امّا، با كمال تأسّف، نگارنده، تاريخى پيش از اين را نيافته است؛ يعنى تاريخ اين مقام حدود ١٤٠ سال از سال ٤٩٥ ق. كه سال آباد ساختن حلّه است تا سال ٦٣٦ ق. نامشخّص و مجهول مىباشد، امّا توجّه علما به اين مقام و زيارت آن و توجّه به ساختمان آن و درس دادن در آن ساختمان، بيانگر توجّه خاصّ آنها به اين مقام است. زيرا عقل مىگويد: اثر پا، دلالت بر وجود راه روندهاى دارد، پس ناگزير اثرى بايد وجود مىداشته است. حال، به تفصيل در اين مورد سخن مىگوييم:
پژوهشگر بزرگ سيّد محمّد صادق بحرالعلوم (١٣١٥- ١٣٩٩ ق.) در تصحيح كتاب «لؤلؤة البحرين» تأليف شيخ يوسف بحرانى گفته است: به خطّ شيخ فقيه فاضل، على بن فضل الله بن هيكل حلّى- شاگرد ابوالعبّاس ابن فهد حلّى- اين عبارت را ديدم. در حوادث سال ٦٣٦ ق. گفته شده است كه، در اين سال، شيخ فقيه و عالم، نجيب الدّين محمّد بن جعفر بن هبة الله بن نمّا حلّى، خانهها و حلقههاى درس در كنار مكان منسوب به صاحبالزّمان (ع) در حلّه سيفيه را آباد كرد و گروهى از فقها در آن سكونت گزيدند.
نگارنده از اين چند عبارت، به نتايج زير مىرسد:
١. وجود ساختمانى براى مقام شريف صاحبالزّمان (ع) پيش از سال ٦٣٦ ق. در اين مكان؛
٢. وجود مدرسهاى در كنار اين مقام شريف پيش از سال ٦٣٦ ق. (و اين مدرسهاى است كه در سطرهاى بعد در مورد آن سخن خواهيم گفت)؛
٣. ابن نمّا اين مدرسه را بنيانگذارى نكرده است، بلكه آن را كه ويران شده يا شكاف برداشته بود، تعمير كرده است؛
٤. تنها فقها در اين مدرسه سكونت داشتهاند (بنابر قول صريح ابن هيكل).
نسخه خطّى دوم نهج البلاغه، سال ٦٧٧ ق./ ١٢٥٦ م.
مهمترين چيزى كه در اين نسخه خطّى ما را به تاريخ اين مقام رهنمون مىسازد، اين است كه اين نسخه خطّى در سال ٦٧٧ ق. داخل مقام صاحب الزّمان (ع) نوشته شده است و گروهى از علما نيز به آن تصريح كردهاند.
در پايان اين نسخه از «نهج البلاغه» آمده است: به يارى خداوند و با توفيقات او، اين كتاب در روز شنبه اواخر صفر سال ٦٧٧ ق. پايان يافت. حسين بن اردشير طبرى اندراوذى در حلّه سيفيه در مقام صاحب الزّمان (ع) آن را رونويسى كرد.
نسخه خطّى سوم، در آغاز قرن هشتم هجرى قمرى «الدرة النضيدة فى شرح الأبحاث المفيدة»
مهمترين چيزى كه در اين نسخه خطّى ما را به تاريخ اين مقام رهنمون مىسازد، اين است كه اين نسخه، مجاور مقام صاحب الزّمان (ع) در حلّه سيفيه نوشته شده است، امّا با كمال تأسّف در اين نسخه، تاريخ دقيقى ذكر نشده؛ زيرا صفحات آخر اين نسخه به هم چسبيده است.
در پشت اين نسخه به خطّ مؤلّف نوشته شده: در بيست و هشتم شعبان شروع به نوشتن آن كردم و در بيست و چهارم رمضان از آن فارغ شدم. مجموع مدّتى كه براى نوشتن آن صرف شد، بيست و شش روز بود و آن را در حلّه، مجاور مقام صاحب الزّمان (ع) به رشته نگارش درآوردم.[١]
نسخه خطّى چهارم، در سال ٧٢٣ ق./ ١٣٠٢ م. به نام «تحرير الاحكام الشرعيّة على مذهب الامامية»
مهمترين چيزى كه ما را به تاريخ مقام در اين نسخه رهنمون