محاسبه نفس یا روش پیشگیری از وقوع جرم (ترجمه محاسبة النفس) - سید بن طاووس - الصفحة ١٠٨ - محاسبه با كيست؟

كرده و به كارهاى نيك رو مى‌آورد.

گهر وقت بدين خيرگى از دست مده آخر اين در گرانمايه بهايى دارد

(حاسب نفسك لنفسك فانّ غيرها من الانفس لها حسيب غيرك)

براى خودت از نفس خودت حساب بكش زيرا كه براى نفوس ديگران محاسبى غير تو مى‌باشد.

يكى از صفات شوم و عادات زشت، ديدن معايب ديگران و فراموش كردن معايب خويش است اگر كسى عادت كند كه فقط از خودش حساب بكشد و به كارهاى نيك و بد خويش بينديشد و از خدا كه راز نهان و آشكار او را مى‌داند و اعمال او را در خلوت و جلوت مى‌بيند بترسد، رفتار و گفتارش در جامعه نيكو و خودش خداگونه خواهد شد. اما اگر كارهاى خود را با اعمال ديگران مقايسه كند و معايب آنان را در مقابل محاسن خود قرار دهد به فساد و گناه خواهد افتاد زيرا انسان فقط در برابر خدا مسئول است نه مردم از اين رو لازم است آدمى اعمال خود را با اوامر و نواهى الهى بسنجد كه خالى از هر گونه عيب و نقص است نه اعمال مردمى كه چون خود او داراى آرزوها و هوسهاى گوناگونند.

پروين اعتصامى زير عنوان «نكوهش بى‌جا» شعرى سروده كه در زير نقل مى‌كنيم.