محاسبه نفس یا روش پیشگیری از وقوع جرم (ترجمه محاسبة النفس) - سید بن طاووس - الصفحة ١٠٠ - حساب يعنى چه؟

مرگ به دنبال خواهد داشت. مولوى هم مى‌گويد:

حسابرسى در دنيا و آخرت‌

محاسبه اعمال تنها به آخرت اختصاص ندارد بلكه در دنيا همه رفتار و كردار و گفتار انسان بلكه حيوان و نبات و جماد بى‌كم و كاست ثبت و ضبط مى‌شود و لحظه به لحظه به شماره مى‌آيد و آمار مى‌شود و از همين جهت به جمع‌آورى آنها در قيامت نياز نيست و مى‌توان گفت در آخرت اعمال انجام شده را به نمايش مى‌گذارند همچون فيلمى كه بازيگران تهيه كرده و در اختيار سينماها براى پخش قرار مى‌دهند.

براى اينكه در قرآن كريم از كلمه «حساب» و «احصاء» سخن به ميان آمده ابتدا به ذكر معانى اين دو مى‌پردازيم.

حساب يعنى چه؟

حساب در معانى زير بكار رفته است: شمردن، جمع كثير (اتانى حساب من النّاس جمع كثيرى از مردم نزدم آمدند) علم رياضى و حساب، كافى (اعطاه عطاء حسابا عطاى كافى به او بخشيد) اندازه، برآورد، روز قيامت.

در قرآن كريم از مشتقات مصادر، حساب، محاسبه، احتساب، و حسبان و برخى مصادر مذكور مانند (حسب، تحسبهم، يحتسب،