تناسب آيات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٧٦ - نظر بدر الدين زركشى در فاصله و خاتمه آيات قرآن
جايز است، در فواصل آيات نيز جايز است اما بر خلاف قافيههاى قصائد[١] كه اين نوع انتقال در آن جايز نيست.
از همينجاست كه مىبينى در فواصل آيههاى ٧٢ و ٧٣ از سوره «آل عمران» و همچنين در فواصل آيههاى ١٩٤ و ١٩٥ اين سوره و همچنين در آيههاى ٢ و ٣ از سوره «الطارق» از نوعى به نوع ديگر منتقل شده و هيچگونه عيب و قبحى هم بدان مترتب نشده است؛ مثل:
لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ با واسِعٌ عَلِيمٌ[٢].
لا تُخْلِفُ الْمِيعادَ با حُسْنُ الثَّوابِ[٣].
الطَّارِقِ با النَّجْمُ الثَّاقِبُ[٤].
اصل و قاعده اوّلى در مورد فواصل در آيات و [قرينه متجرده[٥] در] سجع آن است كه با هم مساوى باشند[٦] و از همين جهت در شمارش آيات قرآن كريم:
وَ يَأْتِ بِآخَرِينَ را از قول خداى تبارك و تعالى:
[١] قصيده در اشعار از هفت ياده شعر به بالاست و جمع آن قصيد و قصائد مىآيد.( منجد الطلاب، مادّه قصد).
[٢] آل عمران: ٧٢ و ٧٣.
[٣] آل عمران: ١٩٤ و ١٩٥.
[٤] طارق: ٢ و ٣.
[٥] منظور از« قافيه متجرده» آن است كه: قبل از« روىّ» آن، نه« ردف» باشد و نه« تأسيس».
و مراد از« ردف» آن است كه: قبل از« روىّ» آن الفى باشد مانند: عماد و يا واوى باشد مانند:
عمود و يا يايى باشد مانند عميد. و هريك از اين حروف سهگانه« ردف»، و حركت ما قبل« ردف»« حذو» ناميده مىشود. و تأسيس عبارت است از اين كه: قبل از« روىّ» يك حرفى باشد كه مسبوق به الف باشد مانند عامد كه در عامد، دال،« روىّ» و ميم و الف روى هم« تأسيس» مىباشند. و اگر هيچيك از اينها نشد، قافيه متجرده ناميده مىشود( مفتاح العلوم، تأليف سكاكى: ٢٧١).
[٦] منظور از مساوات، همان تماثل حرف« روىّ» مىباشد.