تناسب آيات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٥ - د - ايغال
كلام معلوم مىگردد.
بدر الدين زركشى، مىگويد: «همين تسهيم و توشيح است كه ابن وكيع[١] آن را «مطمع» ناميده است؛ زيرا صدر آن، شنونده را به طمع و ياد ذيل آن مىاندازد.
و اين نوع سخن و كلام از عجايب بيان و بدايع و شگفتيهاى كلام است»[٢].
از جمله مثالهاى اين مورد، يكى آيه ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ[٣] است كه قبلا ذكر آن گذشت.
مثال ٢: آيه شريفه: وَ آيَةٌ لَهُمُ اللَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهارَ فَإِذا هُمْ مُظْلِمُونَ[٤].
د- ايغال:
«ايغال» از بزرگترين ابواب بديع است. و آن عبارت است از: ختم سخن به جمله و عبارتى كه علاوه بر معناى اصلى كلام، نكتهاى را برساند؛ به طورى كه كلام بدون آن نيز، تمام و خاتمه يافته باشد.
«ايغال» مأخوذ از «أوغل فى البلاد» است كه در هنگام پيشروى و مسافرت در شهرها و كشورهاى مختلف و دور شدن از محل سكونت و زيادهروى در آن، گفته مىشود[٥] بنابراين، ايغال بهمنزله كلام تأكيدى مبالغهآميز است؛ مانند آيه شريفه: أُولئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدى فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ وَ ما كانُوا مُهْتَدِينَ[٦] كه تحقيقا معنى كلام در جمله فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ كامل شده
[١] قاضى ابو بكر محمد بن خلف( متوفاى سال ٣٠٦ هجرى).
[٢] البرهان فى علوم القرآن، زركشى، ج ١، ص ٩٥.
[٣] مؤمنون: ١٤.
[٤] يعنى: و برهان ديگر براى خلق در اثبات قدرت حق، وجود شب است كه ما چون روز را از آن برگيريم، ناگهان همه چيز را تاريكى فراگيرد( يس: ٣٧).
[٥] انوار الربيع، ج ٥، ص ٣٣٣.
[٦] يعنى: ايشانند كه گمراهى را به راه راست خريدند، پس تجارت آنها سود نكرد و راه هدايت، نيافتند( بقره: ١٦).