تناسب آيات - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٠٤ - ارجحيت مراعات تناسب آيات قرآن كريم

خداى تعالى: وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِينَ إِماماً[١] در مقايسه با قول او كه فرمود:

وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً[٢].

٧- جمع آوردن در جايى كه قاعده و قانون آن إفراد باشد؛ مانند قول خداى تعالى: لا بَيْعٌ فِيهِ وَ لا خِلالٌ‌[٣] يعنى «و لا خلة» به دليل‌ لا بَيْعٌ فِيهِ وَ لا خُلَّةٌ وَ لا شَفاعَةٌ[٤] پس در سوره ابراهيم- عليه السلام- به خاطر مراعات فاصله در بين متقاربين جمع آورده شده است.

٨- تثنيه آوردن در جايى كه بايد مفرد باشد؛ مانند قول خداوند متعال:

وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ‌[٥] زيرا فاصله‌ها و اواخر آيات، همه با «الف و نون» است. و «فراء» گفته است: گاهى اوقات عرب «جنّت» را در ضمن اشعارش، تثنيه مى‌آورد. و اين به دليل اين است، كه شعر، داراى قافيه‌هايى است كه استوارى آن گاهى با افزودن حرفى و گاهى با حذف كردن حرفى است؛ زيرا اشعار مى‌پذيرد آنچه را كه كلام معمولى نمى‌پذيرد. سپس از كلام عرب براى آن شواهدى آورده است‌[٦].

«ابن قتيبه» آن را انكار نموده و گفته است: از جمله چيزهايى كه خداوند متعال به ما وعده داده، دو بهشت است، پس چگونه ما آن را يك بهشت فرض كنيم؟ به ويژه با توجه به آيه‌ ذَواتا أَفْنانٍ‌[٧].

[١] فرقان: ٧٤( زيرا« إماما» را در اين آيه، مفرد و در آيه بعدى، جمع آورده است).

[٢] انبياء: ٧٣.

[٣] ابراهيم: ٣١.

[٤] بقره: ٢٥٤( خلّة؛ يعنى: دوست؛ در مفرد و جمع به يك لفظ مى‌آيد چنانچه گويى: هو، هى و هنّ خلّتى).

[٥] رحمان: ٤٦.

[٦] معانى القرآن، ج ٣، ص ١١٨. و البرهان فى علوم القرآن، ج ١، ص ٦٤.

[٧] رحمان: ٤٨.