تاريخ قرآن - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٢ - سه سال تأخير نزول

كامل ما قرار دارى ...). اين قبيل دلگرميهاى مداوم براى پيغمبر اسلام فراوان بوده است و در قرآن در موارد بسيارى بدان اشاره شده است.

آغاز نزول‌

آغاز نزول قرآن، در ماه مبارك رمضان، شب قدر صورت گرفت:

«شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‌ وَ الْفُرْقانِ ...»؛[١]

«إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ»؛[٢]

«إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ...».[٣]

شب قدر- نزد اماميّه- مردّد ميان دو شب است: شب ٢١ و ٢٣ ماه مبارك رمضان.

شيخ كلينى از حسّان بن مهران روايت كرده است كه مى‌گويد: از امام صادق (ع) پرسيدم:

شب قدر كدام است؟ فرمود: آن را در يكى از دو شب ٢١ و ٢٣ جستجو كن. زراره از امام صادق (ع) روايت كرده است كه فرمودند: شب ١٩ شب تقدير است، شب ٢١ شب تعيين و شب ٢٣ شب ختم و امضاى امر است.[٤] شيخ صدوق مى‌گويد: مشايخ ما اتفاق نظر دارند كه ليلة القدر، شب ٢٣ ماه رمضان است.[٥]

سه سال تأخير نزول‌

آغاز وحى رسالى (بعثت) در ٢٧ ماه رجب، ١٣ سال پيش از هجرت (٦٠٩ ميلادى) بود،[٦]

[١] . بقره، ١٨٥.

[٢] . دخان، ٣- ٤.

[٣] . قدر، ١.

[٤] . رجوع كنيد به: حرّ عاملى، محمد بن حسن؛ وسائل الشيعة؛ ج ٧، ابواب احكام شهر رمضان، باب ٣٢، حديث ١ و ٢ و شيخ طوسى؛ التهذيب؛ ج ٤، ص ٣٣٠، شماره ١٠٣٢.

[٥] . شيخ صدوق؛ الخصال؛ ج ٢، ص ١٠٢ و التمهيد؛ ج ١، ص ١٠٨- ١٠٩.

[٦] . در اينكه بعثت در ٢٧ ماه رجب اتفاق افتاده است، روايات بسيارى وارد شده و در آنها عبادات ويژه‌اى سفارش شده است؛ زيرا آن روز را پيوسته باب فتح بركات دانسته‌اند.( رجوع كنيد به: ابن الشيخ؛ الأمالى؛ ص ٢٨ و كافى؛ ج ٤، ص ١٤٩ و بحار الانوار؛ ج ١٨، ص ١٨٩ و وسائل الشيعة؛ ج ٧، ابواب الصوم المندوب، باب ١٥، حديث ١- ٧ و مناقب ابن شهرآشوب؛ ج ١، ص ١٥٠ و سيره حلبيّة؛ ج ١، ص ٢٣٨ و منتخب كنز العمال در حاشيه مسند احمد؛ ج ٣، ص ٣٦٢)؛ ولى ابو جعفر طبرى آملى( ٢٢٤- ٣١٠) روايتى دارد كه به استناد آيه ٤١ سوره انفال« وَ ما أَنْزَلْنا عَلى‌ عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ» آغاز بعثت را روز ١٧ رمضان دانسته است؛ زيرا اين آيه درباره جنگ بدر كه در همين زمان اتفاق افتاد، نازل شد و ظاهرا ابو عبد الله زنجانى آن را تأييد كرده است( تاريخ القرآن؛ ص ٧). ولى آيه كريمه صرفا اشاره دارد كه در اين روز آيه‌هايى از قرآن درباره انفال و ديگر شئون مربوط به جنگ بر پيغمبر نازل شده است؛ اما درباره آغاز نزول قرآن يا بعثت در اين روز سخنى در بين نيست( التمهيد؛ ج ١، ص ١٠٦).