تاريخ قرآن - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٠ - كاتبان وحى

بودند كه فقط خواندن مى‌دانستند.

در مدينه سعد بن عبادة، منذر بن عمرو، ابى بن كعب، زيد بن ثابت، كه نوشتن عربى و عبرى را مى‌دانست، رافع بن مالك، اسيد بن حضير، معن بن عدى، بشير بن سعد، سعد بن ربيع، اوس بن خولّى و عبد الله بن ابىّ نوشتن مى‌دانستند.[١]

شيوه كتابت در عهد رسالت بدين گونه بود كه بر هر چه يافت مى‌شد و امكان نوشتن روى آن وجود داشت، مى‌نوشتند، مانند:

١. عسب. جمع عسيب، جريده نخل، چوب وسط كه برگهاى آن را مى‌كندند و در قسمت پهن آن مى‌نوشتند؛

٢. لخاف. جمع لخفه، سنگهاى نازك و سفيد؛

٣. رقاع. جمع رقعه، تكه‌هاى پوست يا ورق (برگ) يا كاغذ؛

٤. ادم. جمع اديم، پوست آماده شده براى نوشتن.

بعد از نوشته شدن، آيات نزد پيغمبر و در خانه ايشان ضبط و نگهدارى مى‌شد.

گاهى برخى از صحابه مى‌خواستند سوره يا آيه‌هايى داشته باشند، آنها را استنساخ كرده و بر روى تكه‌هاى برگ يا كاغذ مى‌نوشتند و نزد خود نگه مى‌داشتند و معمولا روى پرده پارچه‌اى به ديوار آويزان مى‌كردند.

آيه‌ها به گونه‌اى منظم و مرتب، در هر سوره ثبت مى‌گرديد و هر سوره با نزول بسم الله آغاز يافته و با نزول بسم الله جديد ختم آن سوره اعلام مى‌شد و سوره‌ها با اين رويه هريك جدا و مستقل از يكديگر ثبت و ضبط مى‌شد. در عهد رسالت هيچ‌گونه نظم و ترتيبى ميان سوره‌ها صورت نگرفت.

علامه طباطبايى مى‌فرمايد: قرآن به صورت امروزى در عهد رسالت ترتيب داده نشده بود، جز سوره‌هاى پراكنده بدون ترتيب و آيه‌هايى كه در دست اين و آن بود و در ميان مردم به طور متفرق وجود داشت.[٢]

[١] . رجوع كنيد به: بلاذرى، ابو الحسن؛ فتوح البلدان؛ ص ٤٥٧- ٤٦٠.

[٢] . الميزان؛ ج ٣، ص ٧٨- ٧٩.