عده‌اى گفته‌اند: الْمُلْكُ لِمَنْ غَلَب‌[١] يعنى هر كه غالب شد، يعنى حكومت جنگل، يك عده‌اى گفته‌اند هركسى كه داراى تدبير بيشترى هست، عده‌اى گفته‌اند هركسى كه از طرف مردم مورد قبول باشد، يك عده‌اى گفته‌اند كه هركس كه از دودمان چنين و چنان باشد، يك عده‌اى سخنان ديگرى گفته‌اند و منطق ها و سليقه هاى ديگرى ابراز كرده‌اند.

پاسخ دين و مكتب باين سئوال اين است كه‌ إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ‌[٢] آن كسى كه عملًا درجامعه زمام فرمان را، امر و نهى را از سوى پروردگار عالم بدست مى‌گيرد رسول‌ اوست. لذا در جامعه وقتى كه پيغمبرى آمد معنى ندارد كه با بودن پيغمبر حاكم ديگرى بجز پيغمبر بر مردم حكومت بكند. پيغمبر يعنى همان كسى كه بايد زمام قدرت را در جامعه بدست بگيرد. حاكم باشد اما وقتى كه پيغمبر از دنيا رفت تكليف چيست؟ و وقتى كه پيغمبر خدا مثل همه انسانهاى ديگر از دنيا رفت و جان به جان آفرين تسليم كرد آنجا چه كنيم؟ آيه قرآن پاسخ مى‌دهد: وَ الَّذينَ آمَنُوا، مؤمنان ولىّ شما هستند. كدام مؤمن؟ هركه به مكتب و دين ايمان آورد او ولىّ و حاكم جامعه اسلامى است؟! اين كه لازم است كه به عدد همه نفوس مؤمن حاكم داشته باشيم. آيه قرآن مى خواهد ضمن آنكه روى يك انسان معلوم مشخصى انگشت مى گذارد و كسى را كه در نظر شارع و قانونگذار اسلام مشخص است بر مردم حكومت ميدهد، مى خواهد علت انتخاب يا انتصاب او را هم بگويد و به اين وسيله معيار بدست بدهد. لذا مى گويد: وَ الَّذينَ آمَنُوا آن كسانى كه ايمان آورده‌اند، ايمان درست آوردند كه لازمه اطلاق آمنوا اين است كه ايمان آوردند، آن كسانى كه با عمل خود ايمانشان را امضاء كردند، پس‌ الَّذينَ آمَنُوا شرط اول است كه واقعاً مؤمن باشد. شرايط ديگرى هم‌

[١] - الكافى، ج ٨، ص: ٢٠٨.

[٢] - مائده، ٥٥.