ماشينى كه بطرف نيشابور مى رود، مردم با آداب انسانى با هم معاشرت كردند چه بهتر و اگر به آداب انسانى و انسانيت و نيكى و احسان باهم معاشرت نگردند بالاخره به نيشابور مى رسند، يه هدف مى رسند اگر چه در بين راه يك قدرى بدى كرده باشند آن بديها هم البته يك اقتضاهائى را خواهد داشت و يك آثار و نتايجى خواهد داشت كه مجبور هستند متحمّل بشوند امّا به هدف مى رسند بر خلاف آن ماشينى كه بايد شما را به نيشابور برساند اما به نقطه مقابل نيشابور مى برد اگر در اين ماشين همه افراد، مؤدب، با نزاكت، با احترام با همديگر رفتاركنند، با خشروئى با همديگر عمل كنند و مى بينند اين ماشين بجاى نيشابور بطرف قوچان مى رود. اما در مقابل اين حادثه هيچ عكس العملى نشان نمى دهند اينها خيلى آدمهاى خوبى هستند خيلى باهم مهربان هستند اما آيا به هدف خواهند رسيد؟ پيدا است كه نه، در مثال اول، راننده يك راننده امين بود، يك راننده با شرف بود امام من الله بود آنها را به هدف رساند اگر چه بد اخلاقى بودند وَ إِنْ كَانَتْ فِى أَعْمَالِهَا ظَالِمَهً مُسِيئَه‌[١] در مثال دوم راننده را ه را بلد نبود، راننده امنيتى نبود، راننده و هوا پرستى بود، مست بود، راه را گم كرده بود. در قوچان كارى داشت و كار خودش را بر خواسته مردم مقدم مى داشت. اينها مسلّم به هدف نخواهند رسيد هر چند كه اينها در داخل ماشين با هم خيلى مهربان و خوش اخلاق بودند وَ إِنْ كَانَتْ فِى أَعْمَالِهَا بَرَّهً تَقِيَّه‌[٢] اما بالاخره (معذبند) به عذاب خدا دچار خواهند شد، به هدف نخواهند رسيد بنابراين يك جامعه اى كه با ولايت طاغوت اداره مى شود مثل همان ماشينى كه با رانندگى آدم غير امين دارد رهبرى مى شود انسانها به هدف نخواهند رسيد، نمى توانند مسلمان بمانند، حال اين سئوال پيش مى آيد كه در چنين شرايطى مسلمانها بايد چكار بكنند؟

آيه قرآن باين چكار كنم، جواب مى دهد و مى فرمايد: إِنَّ الَّذينَ‌

[١] - الكافى، ج ١، ص: ٣٧٦.

[٢] - همان.