او شرك ورزيده شود نمى گذرد.) اينجا بايد به بحث توحيد و به معناى توحيد و شرك برگرديد تا ببينيد شرك چيست؟ توحيد كدام است؟ و آن كه خدا از آن نمى گذرد، چه گناهى است؟ إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه‌ (خدا مغرفت خود را شامل آن كسى كه‌ در ولايت‌ شرك را پذيرفته است نمى فرمايد.) آن كسى كه مشرك شد، منطقه ى نفوذ خدا را به غير خدا سپرده، و آن جراحتهائى كه از گناه و از نافرمانى، و از بدى و از بدختى و نابسمانى در روح او نشسته است، هرگز التيام نخواهد يافت يعنى مغفرت پيدا نمى كند، غفران گناه، يعنى هموار شدن و التيام يافتن آن جراحتى كه بر اثر گناه و خطا و لغزش و انحراف در روح انسان به وجود مى آيد و وقتيكه هموار شد يعنى مغرفت و غفران شامل حال او شده است، اگر در ولايت غير خدا باشى، هرگز لطمه و لكه گناه جبران نخواهد شد وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاء اما كمترو پائين تر از شرك يعنى گناهان ديگر را براى هركه بخواهد، مورد مغفرت قرار ميدهد، و البته آنكه توبه كند، آنكه جبران كند، آنكه بسوى خدا برود، خدا او را مى خواهد كه مورد مغفرت قرار بدهد وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّه‌[١] (هركسى براى خدا شريكى قائل شود) فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعيداً (از راه هدايت، خيلى دور و گمراه شده است.)

يك وقت هست كه شما در بيابان از جاده گم مى شويد اما فقط يك كيلومتر جدا شده اى، ولى يك وقت در كوير از جاده گم مى شوى و دهها كيلومتر از جاده جدا مى شوى كه برگشتن آن آسان نيست و تلاش بيشترى مى خواهد، هشيارى بيشترى مى خواهد، راهنماى قويترى مى خواهد آن كسانيكه براى خدا شرك ورزيدند، از راه راست و ميانه ى هدايت خيلى، خيلى دور شدند، فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعيداً دچار سرگشتگى و گمراهى بسى دور شده اند. إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِناثا[٢] (جز خدا هر

[١] - نساء، ١١٦.

[٢] - نساء، ١١٧.