بانگ ولایت در اذان - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ٢٢
در مجموع میتوان در این زمینه، ده قول را بیان داشت:
١. شهادت سوم شرط ایمان است (و جزء اذان نیست) زیرا اعتقاد قلبی بدان واجب میباشد و در اصل، عملی مستحب و پسندیده است.
رأی مشهور نزد اصحاب ما، همین قول است و علامه بحر العلوم در منظومهاش بدان اشاره دارد.[١٩]
٢. این شهادت، جزء واجب اذان است.
شیخ عبدالنبی عراقی به این دیدگاه میگرود و میکوشد این نظریه را بیان دارد، لیکن در متن رسالهاش جرأت نمیکند آن را باز گوید و سخنی نزدیک به کلام صاحب جواهر را میآورد. اما بعضی از فقهای معاصر به آن فتوا دادهاند.
٣. شهادت سوم ـ در اذان ـ جزء مستحب است و ترک آن اشکالی ندارد.
علامه مجلسی ـ به صراحت ـ آن را بر زبان میآورد[٢٠] و بعضی دیگر از فقها به آن گرایش یافتهاند.[٢١]
٤. احتیاط آن است که این شهادت در اذان و اقامه بیاید؛ چرا که
[١٩]. الدرّة النجفیة: ص ١١٠ و ص ١١٤ ـ ١١٥.
[٢٠]. بحار الأنوار: ج ٨١ ص ١١١.
[٢١]. الحدائق الناضرة: ج ٧ ص ٤٠٤؛ جواهر الکلام: ج ٩ ص ٨٧.