بانگ ولایت در اذان - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ٦٦
اصلِ اذان نیست.[٩٤]
سخن در روایتی که شیخ صدوق درباره فصلهای اذان میآورد و اظهار نظری که درباره شهادت سوم بیان میدارد، فراوان است، از جمله:
١. ممکن است مقصود صدوق، از مفوّضه (اهل غلو) و کسانی باشد که به جزئیت شهادت سوم قائلاند و اخباری را در این راستا وضع کردند؛ چرا که بعید به نظر میرسد مراد صدوق، کسانی باشد که به محبوبیت ذاتی شهادت سوم قائلاند و آن را جزء واجب اذان نمیشمارند و شکلهای مختلفی از آن را ذکر میکنند.
نیز امکان دارد اینان، شهادت به ولایت را بر اساس روایات برساخته مفوِّضه نیاورند، بلکه عموماتی را در رجحانِ این شهادت ـ در هر جا ـ یافتهاند و به همین دلیل آن را در اذان بانگ میزنند.
٢. احتمال میرود این سخن صدوق، تقیهای باشد؛ زیرا صدوق تقیه را تا روز قیامت واجب میداند. شاهد آنکه صدوق میگوید: در اذان صبح میتوان در پی «حَیَّ علی خیر العمل» از روی تقیه، دو بار «الصّلاه خیرٌ من النَّوم» (نماز از خواب بهتر است) را بر زبان آورد!
[٩٤]. من لا یحضره الفقیه: ج ١ ص ٢٨٩ ـ ٢٩١، حدیث ٨٩٧.