يادداشت - يادداشت - الصفحة ٢٥٠ - كساني كه بايد از حكومت طرد گردند

كساني كه بايد از حكومت طرد گردند

بنا بر فرمايشات حضرت علي عليه السلام عده‌اي از مردم كه خصوصيات اخلاقي خاصي دارا مي‌باشند بايد از حكومت و مسئوليت‌هاي آن حذف شوند. كه عبارتند از:

١- عيب‌جوها

امام علي عليه السلام به مالك اشتر حاكم مصر مي‌نويسد:

«وَليَكُن أبعَد رعيّتك منك، و أشنأهم عندك، أطلبهم لمعائب النّاس؛ فإنّ في النّاس عيوباً، الوالي أحقّ من سترها؛ آنها كه نسبت به رعيت عيب‌جوترند از تو دور باشند زيرا مردم عيوبي دارند كه والي و رهبر در پوشيدن و پنهان كردن آنها از همه سزاوارتر است.»(١)

٢- سخن‌چينان بي تقوا

حضرت علي عليه السلام مي‌فرمايد:

«و لا تعجلنّ إلي تصديق ساعٍ، فإنّ السّاعي غاشٌ، و إن تشبّه بالنّاصحين؛ در تصديق و باور سخن سخن‌چينان شتاب نكن زيرا آنان خيانتكارند گرچه در لباس نصيحت كنندگان دلسوز جلوه مي‌كنند.»(٢)

٣- بخيل و ترسو و حريص

امام علي عليه السلام به مالك اشتر حاكم مصر نوشت:

«ولا تُدخلنّ في مشورتك بخيلاً يعدل عن الفضل، و يعدك الفقر، و لا جَباناً يُضعفك عن الأمور، و لا حريصاً يُزيّن لك الشّره بالجور؛ بخيل را در مشورت خود دخالت نده، زيرا كه تو را از احسان منصرف و از تهيدستي و فقر مي‌ترساند و نيز با ترسو مشورت نكن، زيرا در كارها روحيه تو را تضعيف مي‌نمايد و با حريص مشورت نداشته باش كه حرص را با ستمگري در نظرت زينت مي‌بخشد.»(٣)

٤- كارگزاران حكومت طاغوت

از ديدگاه امام علي عليه السلام كساني كه در حكومت طاغوت پُست و شغلي داشتند بايد از صف كارگزاران حكومت اسلامي و مديريت جامعه الهي طرد و دفع گردند. كه فرمود:

«إنّ شرّ وزرائك من كان للأشرار قبلك وزيراً، و من شركهم في الآثام فلا يكوننّ لك بطانةً؛ بدترين وزرا كساني هستند كه وزير و كارگزار حكومت بد و اشرار بوده‌اند. كسي كه با آن گناهكاران در كارها شركت داشته است نبايد جزو سرداران زمامداران حكومت باشد.» (٤)

٥- ثناگويان و چاپلوسان

شخصي در مجلس امام علي عليه السلام بپا خاست و به ثناگويي پرداخت. امام علي عليه السلام در پاسخ او فرمود:

«فلا تثنوا عليّ بجميل ثناءٍ، فلا تكلّموني بما تكلّم به الجبابرة؛ مرا با سخنان جالب خود نستاييد...

و آنگونه كه با زمامداران و پادشاهان ستمگر سخن مي‌گفتيد با من سخن نگوييد.»(٥)

٦- خائنان

امام علي عليه السلام در طرد و دفع خائنان، به استاندار مصر مالك نوشت:

«فإن أحدٌ منهم بسط يده إلي خيانةٍ... فبسطت عليه العقوبة في بدنه، و أخذته بما أصاب من عمله؛ اگر يكي از كارگزاران دست به خيانت زد... او را زير تازيانه كيفر ادب نما و به مقدار خيانتي كه انجام داده او را مجازات كن.» (٦)

٧- كم عقلان پَست

مديريت صحيح در حكومت اسلامي، به تفكر و تعقل و انسان‌هاي دورانديش و حكيم نيازمند است.

تا با ژرف انديشي، و با ارائه طرح‌هاي صحيح و اساسي فرد و جامعه را به سوي پيشرفت و تكامل ببرند، و از آفات و خطرات بازدارند.

بديهي است كه كم عقلان و انسان‌هاي پَست و جهل زده، اگر در حكومت راه يابند، مقدمات سقوط حكومت و جامعه را فراهم مي‌سازند.

امام علي عليه السلام به يكي از استانداران خود مي‌نويسد:

«و احذر صحابة من يفيل رأيه، و يُنكر عملُه، فإنّ الصّاحب معتبرٌ بصاحبه؛ از ياراني كه در فكر و نظر ضعيفند و عمل آنها ناپسند و زشت است برحذر باش زيرا مقياس سنجش شخصيت هر كس را يارانش معرفي مي كنند.»(٧)

٨- انسان‌هاي دو رو و منافق

اميرالمؤمنين علي عليه السلام در طرد عناصر دو رو و منافق فرمود:

«و احذركم أهل النّفاق فإنّهم الضّالّون المضلّون و الزّالّون المزلّون يتلوّنون ألواناً؛ از انسان‌هاي دو رو و منافق شما را برحذر مي‌دارم، زير آنها گمراه و گمراه كننده‌اند، خطاكار و خطا اندازند، به رنگ‌هاي گوناگون بيرون مي‌آيند و سبب گمراهي مردم مي‌شوند.» (٨)

٩- هوس‌بازان بي پروا

اميرالمؤمنين علي عليه السلام در طرد انسان‌هاي بي پروا و هوس‌باز فرمود:

«اگر والي و زمامدار دنبال هوا و هوس‌هاي پي در پي خود باشد غالباً او را از عدالت باز مي‌دارد.»(٩)

كساني كه قدر و ارزش خود را نمي‌شناسند، و قدر و ارزش فرد و جامعه را نمي‌دانند، نبايد در حكومت و مديريت اسلامي نفوذ كنند. زيرا ارزش‌ها دگرگون و انحرافات فراواني دامنگير جامعه مي‌شود.

كه امام علي عليه السلام هشدار داد:

«و لا يجهل مبلغ قدر نفسه في الأمور، فإنّ الجاهل بقدر نفسه يكون بقدر غيره أجهل؛ زمامداران و كارگزاران حكومت نبايد از ارزش و منزلت خويش ناآگاه باشند زيرا كسي كه ارزش خويش را نمي‌شناسد نسبت به ارزش ديگران ناآگاه‌تر است.»

(١٠)

پي‌نوشت‌ها:

١- نامه ٥٣/٢٤ نهج البلاغه معجم المفهرس مؤلف (مدارك گذشته)

٢- نامه ٥٣/٢٧ نهج البلاغه معجم المفهرس مؤلف (مدارك گذشته)

٣- نامه ٥٣/٢٧ نهج البلاغه معجم المفهرس مؤلف (مدارك گذشته)

٤- نامه ٥٣/٢٩ نهج البلاغه معجم المفهرس مؤلف (مدارك گذشته)

٥- خطبه ٢١٦/٢١ نهج البلاغه معجم المفهرس مؤلّف، كه برخي از اسناد آن به اين شرح است:

- روضه كافي، ج ٨، ص ٣٥٢، ح ٥٥٠: كليني (متوفاي ٣٢٨ هـ)

- منهاج البراعة، ج ٢، ص ٣٤٨: ابن راوندي (متوفاي ٥٧٣هـ)

- دعائم الاسلام، ج ٢، ص ٥٤١، ح ١٩٢٦: قاضي نعمان (متوفاي ٣٦٣ هـ)

- بحار الانوار، ج ٤١، ص ١٥٢: مجلسي (متوفاي ١١١٠ هـ)

- ربيع الابرار، ج ٥، ص ١٩١، ح ١٨٦: زمخشري معتزلي (متوفاي ٥٣٨ هـ)

٦- نامه ٥٣/٧٦ نهج البلاغه معجم المفهرس مؤلف (مدارك گذشته)

٧- نامه ٦٩/٩ نهج البلاغه معجم المفهرس مؤلف (مدارك گذشته)

٨- خطبه ١٩٤/٤ نهج البلاغه معجم المفهرس مؤلف، كه برخي از اسناد آن به اين شرح است:

- كتاب طراز ج ٢ ص ٣٠٨: سيد يماني

- غرر الحكم، ص ٥٤ و ٢٦٩/ ج ٤ ص ٤٨٣: آمدي (متوفاي ٥٨٨ هـ)

- منهاج البراعة، ج ٢، ص ٢٨٠: اين راوندي (متوفاي ٥٧٣ هـ)

- غررالحكم، ج ٦، ص ٤٨٨ و ج ٢ ص ٢٨٥: آمدي (متوفاي ٥٨٨ هـ)

- بحارالانوار، ج ١٨، ص ٢٢٤، ح ٦٢ ب ١: مجلسي (متوفاي ١١١٠ هـ)

٩- نامه ٥٩/١ نهج البلاغه معجم المفهرس مؤلف كه برخي از اسناد آن به اين شرح است:

- كتاب طراز، ج ١، ص ١٧٠: سيد يماني

- كتاب صفين، ص ٥٧: نصر بن مزاحم (متوفاي ٢١٢ هـ)

- منهاج البراعة، ج ٣، ص ٢٠٨: ابن راوندي (متوفاي ٥٧٣ هـ)

- غرر الحكم، ج ١، ص ٢٦٥: آمدي (متوفاي ٥٨٨ هـ)

- بحار الانوار، ج ٣٣، ص ٥١١ ح ٧٠٨: مجلسي (متوفاي ١١١٠ هـ)

١٠- نامه ٥٣/٩٠ نهج البلاغه معجم المفهرس مؤلف (مدارك گذشته )

منبع: