يادداشت
(١)
دروازه ساعات كجاست؟+عکس
٤ ص
(٢)
ابوموسی اشعری در احادیث اهل سنت
٥ ص
(٣)
ابوموسی اشعری معزول همه خلفا!
٦ ص
(٤)
امام مهدی (عج) در قرآن، سنت و تاریخ
٧ ص
(٥)
حضرت معصومه (سلام الله علیها) زينب امام رضا (علیه السلام) بود
٨ ص
(٦)
حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها)
٩ ص
(٧)
نگاهي گذرا بر زندگينامه حضرت معصومه (سلام الله علیها)
١٠ ص
(٨)
چهل حديث از امام حسن عسكري (علیه السلام)
١١ ص
(٩)
امام عسكري (علیه السلام)
١٢ ص
(١٠)
زندگاني حضرت امام حسن عسكري(ع)
١٣ ص
(١١)
جواني پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم
١٤ ص
(١٢)
صلوات رمز محبت و وفاداري به پيامبر اكرم و خاندانش
١٥ ص
(١٣)
نگاهي به سيره امام صادق عليه السلام
١٦ ص
(١٤)
25 گنج بزرگ دنيا از زبان امام صادق علیه السلام
١٧ ص
(١٥)
پيامبر (ص) از نگاه انديشمندان غير مسلمان
١٨ ص
(١٦)
امام صادق علیه السلام از ديدگاه علماي اهل تسنن
١٩ ص
(١٧)
23 ربيع الاول سالروز ورود حضرت فاطمه معصومه(س)
٢٠ ص
(١٨)
داستان هيجان انگيز نگارش كتاب الغدير
٢١ ص
(١٩)
تكرار مباهله در عصر امام حسن عسكري(ع)
٢٢ ص
(٢٠)
خانه اي كه سكينه(س) و مادرش در آن باشند را دوست دارم
٢٣ ص
(٢١)
فداكاري بي نظير در ليلة المبيت
٢٤ ص
(٢٢)
عذاب الهي در ليلة المبيت
٢٥ ص
(٢٣)
شب اول ربيع الاول؛ ليلة المبيت علي(ع) ؛ آن كه جانش را به خدا فروخت
٢٦ ص
(٢٤)
امام رضا(عليه السلام) و دفاع عقلاني از دين
٢٧ ص
(٢٥)
كرامات امام رضا(علیه السلام) به روايت اهل سنت
٢٨ ص
(٢٦)
روضه امام رضا عليه السلام
٢٩ ص
(٢٧)
نحوه مواجهه امام رضا(ع) با جريان هاي فكري معاصر
٣٠ ص
(٢٨)
زندگاني سياسي امام رضا (ع)
٣١ ص
(٢٩)
عظمت پيامبر(ص) و مظلوميت امام حسن(ع)
٣٢ ص
(٣٠)
آخرين جمله اي كه از لبان پيامبر(ص) تراويد
٣٣ ص
(٣١)
روايت شجاعت و كياست امام حسن مجتبی علیه السلام
٣٤ ص
(٣٢)
پرتوي از زندگاني امام حسن مجتبي عليه السلام
٣٥ ص
(٣٣)
روضه ارتحال پيامبر اكرم (ص)
٣٦ ص
(٣٤)
روضه شهادت امام حسن مجتبي (ع)
٣٧ ص
(٣٥)
چرا امام حسن علیه السلام صلح كرد؟
٣٨ ص
(٣٦)
اثبات وجود تاريخي حضرت رقيه (س)/ چگونگي شهادت غم انگيز حضرت رقيه
٣٩ ص
(٣٧)
شهادت حضرت رقيه عليهاالسلام
٤٠ ص
(٣٨)
آخرين ديدار حضرت رقيه (س) با پدر
٤١ ص
(٣٩)
حضرت رقيه سلام الله عليها در كلام بزرگان و مراجع عظام تقليد
٤٢ ص
(٤٠)
ياس نيلي حسين (رقيه ي حسين عليهماالسلام)
٤٣ ص
(٤١)
ويژه نامه شهادت غم انگيز حضرت رقيه (سلام الله عليها)
٤٤ ص
(٤٢)
رويدادهاي مهم دوران حيات امام سجاد (ع)
٤٥ ص
(٤٣)
جملات ناب از امام سجاد (ع)
٤٦ ص
(٤٤)
حسين مظهر كرامت و عزت نفس
٤٧ ص
(٤٥)
ويژگي هاي بزرگ اخلاقي اباعبدالله الحسين
٤٨ ص
(٤٦)
داستاني از نشانه هاي امامت امام حسين (ع)
٤٩ ص
(٤٧)
از مدينه تا كربلا همراه با سيدالشهداء امام حسين عليه السلام
٥٠ ص
(٤٨)
زندگينامه امام حسين (علیه السلام)
٥١ ص
(٤٩)
فضيلت گريه بر امام حسين(ع)
٥٢ ص
(٥٠)
مباهله چگونه شكل گرفت؟/ شأن امام علي(ع) و اهل بيت نزد پيامبر(ص)
٥٣ ص
(٥١)
مباهله ؛ اثبات حقانيت اهل بيت پيامبر (ص)
٥٤ ص
(٥٢)
زنان راوي غدير
٥٥ ص
(٥٣)
خلاصه اي از واقعه غدير
٥٦ ص
(٥٤)
خطبه غدير با ترجمه
٥٧ ص
(٥٥)
نگاهي به غدير در احاديث و روايات غدير، ولايت عشق
٥٨ ص
(٥٦)
امام هادي؛ مشعلدار هدايت
٥٩ ص
(٥٧)
احاديثي از امام هادي عليه السلام
٦٠ ص
(٥٨)
امام هادي علیه السلام
٦١ ص
(٥٩)
مسلم بن عقيل؛ يار وفادار حسين عليه السلام
٦٢ ص
(٦٠)
عرفه ؛ روز عافيت خواهي از محبوب
٦٣ ص
(٦١)
مسلم(عليه السلام) سفير با بصيرت حسين (عليه السلام)
٦٤ ص
(٦٢)
چگونگي شهادت حضرت مسلم(ع) به روايت علامه مجلسي
٦٥ ص
(٦٣)
اعمال شب و روز عرفه
٦٦ ص
(٦٤)
تأملي در دعاي عرفه
٦٧ ص
(٦٥)
سيري در سيره امام محمد باقر عليه السلام
٦٨ ص
(٦٦)
چهل حديث نوراني از امام محمد باقر علیه السلام
٦٩ ص
(٦٧)
نكاتي چند از زندگاني امام باقر عليه السلام
٧٠ ص
(٦٨)
زندگينامه امام جواد علیه السلام
٧١ ص
(٦٩)
امام جواد(عليه السلام)؛ الگوي دانشمندان جوان
٧٢ ص
(٧٠)
چهل دُّر مرواريد از كلام جوادالائمه عليه السلام
٧٣ ص
(٧١)
امام جواد علیه السلام ؛ پاسدار حريم وحي
٧٤ ص
(٧٢)
دحو الارض ، نماد محبت و رحمت خداوند بر بندگان
٧٥ ص
(٧٣)
دلايل شهرت امام هشتم به امام رضا
٧٦ ص
(٧٤)
مقام شفاعت حضرت معصومه (عليهاالسلام)
٧٧ ص
(٧٥)
امام جعفر صادق(ع) و مبارزه با انحراف فكري غُلات
٧٨ ص
(٧٦)
امام صادق عليه السلام از منظر دانشوران اهل تسنن
٧٩ ص
(٧٧)
نقش امام صادق عليه السلام در رد جريانات تصوف
٨٠ ص
(٧٨)
امام علي (ع) از ديدگاه انديشمندان غيرمسلمان
٨١ ص
(٧٩)
راز محبوبيت علي عليه السلام
٨٢ ص
(٨٠)
ماجراي شهادت علي عليه السلام
٨٣ ص
(٨١)
امتيازات اميرالمؤمنين علي عليه السلام
٨٤ ص
(٨٢)
راز تنهايي علي عليه السلام
٨٥ ص
(٨٣)
علي(ع) از زبان پيامبر اكرم(ص) در منابع اهل سنت
٨٦ ص
(٨٤)
شب هاي قدر، شب هاي رحمت الهي
٨٧ ص
(٨٥)
دلم براي علي (ع) مي سوزد!
٨٨ ص
(٨٦)
پانزدهم ماه مبارك رمضان ، سالروز ولادت با سعادت كريم آل عبا ، امام حسن مجتبي عليه السلام
٨٩ ص
(٨٧)
اسوه اخلاق حسنه (امام حسن مجتبي علیه السلام)
٩٠ ص
(٨٨)
40 حديث ماه مبارك رمضان؛ ثواب روزه و آداب روزه دار
٩١ ص
(٨٩)
ويژگي هاي ماه رمضان
٩٢ ص
(٩٠)
گذري كوتاه بر زندگي امام سجاد عليه السلام
٩٣ ص
(٩١)
بهترين دوست از منظر امام سجاد عليه السلام
٩٤ ص
(٩٢)
نگاهي تحليلي به زندگاني امام زين العابدين (ع) - پاورپوينت
٩٥ ص
(٩٣)
ناگفته هاي درباره سرداب حرم حضرت عباس (ع)
٩٦ ص
(٩٤)
عباس اسوه ولايت پذيري، اسطوره وفاداري، الگوي رشادت
٩٧ ص
(٩٥)
حضرت عباس(ع) در نگاه امام صادق (ع) و امام مهدي (عج)
٩٨ ص
(٩٦)
ولايت عشق و حديث ولادت (امام حسين (ع))
٩٩ ص
(٩٧)
واقعيت بعثت از نگاه اهل بيت (ع)
١٠٠ ص
(٩٨)
بعثت در آيينه ي نگاه محمد (ص)
١٠١ ص
(٩٩)
چگونگي امامت امام موسي كاظم (ع)
١٠٢ ص
(١٠٠)
وصيت امام كاظم(عليه السلام)
١٠٣ ص
(١٠١)
جوّ سياسي حاكم در زمان امام كاظم عليه السلام
١٠٤ ص
(١٠٢)
امام كاظم(عليه السلام) قهرمان صبر و استقامت در بند زندان
١٠٥ ص
(١٠٣)
سوالي كه هارون از امام كاظم (ع) پرسيد!
١٠٦ ص
(١٠٤)
مزار زينب كبري كجاست؟
١٠٧ ص
(١٠٥)
حضرت زينب عليهاالسلام در مقام تسليم و رضا
١٠٨ ص
(١٠٦)
روايات نقل شده از زينب كبري (سلام الله علیها)
١٠٩ ص
(١٠٧)
بانويي كه نامش را در لوح محفوظ نوشتند
١١٠ ص
(١٠٨)
علي (ع) يا حزام ؛ كدام در كعبه به دنيا آمده است ؟!
١١١ ص
(١٠٩)
ولادت امام جواد(ع)
١١٢ ص
(١١٠)
اقدامات امام باقر عليه السلام
١١٣ ص
(١١١)
نقد شبهه راهيافت خطا در آموزه هاي نبوي با تأكيد بر روايت تلقيح خرما
١١٤ ص
(١١٢)
شهادت حضرت فاطمه (س) افسانه نيست
١١٥ ص
(١١٣)
فاطمه، بهشت پيامبر
١١٦ ص
(١١٤)
تا ابد فاطمه فاطمه است
١١٧ ص
(١١٥)
وصاياي حضرت فاطمه (س)
١١٨ ص
(١١٦)
حمله به خانه بي بي مظلومه فاطمه زهرا (س)
١١٩ ص
(١١٧)
همه چيز درباره نهم ربيع الاول
١٢٠ ص
(١١٨)
علائم ظهور امام زمان(عج)
١٢١ ص
(١١٩)
اي ضامن هر چه نياز و حاجتي
١٢٢ ص
(١٢٠)
بيماري رسول خدا (صلي الله عليه و آله و سلم)
١٢٣ ص
(١٢١)
رقيه سلام الله عليها در منابع تاريخي
١٢٤ ص
(١٢٢)
فرزندان حضرت زينب (س) در روز عاشورا
١٢٥ ص
(١٢٣)
نحوه شهادت دوطفلان مسلم/ سرنوشت دختران مسلم بن عقيل
١٢٦ ص
(١٢٤)
غدير در دعاها و زيارات
١٢٧ ص
(١٢٥)
نامهاي پنجاه گانه «غدير»
١٢٨ ص
(١٢٦)
عيد قربان ؛ عيد رهايي از دنيا
١٢٩ ص
(١٢٧)
عيد قربان؛ روز ذبح نفس با تيغ تقوا
١٣٠ ص
(١٢٨)
سرزمين عرفات
١٣١ ص
(١٢٩)
روز شهادت امام صادق (ع) بايد اين مملكت يك پارچه جعفر بن محمد بگويد
١٣٢ ص
(١٣٠)
سالروز تخريب غمبار حرم اهل بيت در قبرستان بقيع/ وهابيت يا صهيونيسم اسلامي!؟
١٣٣ ص
(١٣١)
قبرستان بقيع قبل از تخريب توسط وهابيون
١٣٤ ص
(١٣٢)
قبرستان بقيع
١٣٥ ص
(١٣٣)
تازه ها و ناگفته هاي بقيع
١٣٦ ص
(١٣٤)
هشت پرسش آيت الله سبحاني از سلفيه
١٣٧ ص
(١٣٥)
عيد فطر؛ ماه پيروزي برطاغوت نفس
١٣٨ ص
(١٣٦)
فرازي از خطبه علي (ع) در روز عيد فطر
١٣٩ ص
(١٣٧)
دانلود چند کتاب مفيد در باره اميرمؤمنان و حضرت مهدي عليهما السلام
١٤٠ ص
(١٣٨)
وصيت نامه اميرمؤمنان(ع) و آخرين سفارشات به شيعيانش
١٤١ ص
(١٣٩)
امام حسن مجتبي علیه السلام و تبيينِ سياستِ اسلامي
١٤٢ ص
(١٤٠)
در سوگ اسوه ي صبر و مقاومت، حضرت زينب كبري(س)
١٤٣ ص
(١٤١)
فرياد زينب (س) ضرب آهنگ قيام ماست
١٤٤ ص
(١٤٢)
جريان شهادت حُجر بن عُدَي و يارانش
١٤٥ ص
(١٤٣)
ليلة الرغائب چگونه شبي است؟
١٤٦ ص
(١٤٤)
در ليلة الرغائب چه بخواهيم؟
١٤٧ ص
(١٤٥)
رجزخواني زيباي حضرت علي اكبر (علیه السلام)
١٤٨ ص
(١٤٦)
علي اكبر عليه السلام الگوي جوانان
١٤٩ ص
(١٤٧)
گزارشي از خانه فاطمه(س)
١٥٠ ص
(١٤٨)
شهرستاني و روايت شهادت حضرت زهرا (س)
١٥١ ص
(١٤٩)
40 حديث از فضايل حضرت زهراء (س) در منابع أهل تسنّن
١٥٢ ص
(١٥٠)
حجت الاسلام دانشمند اهل سنت دوستدار اهل بيت هستند
١٥٣ ص
(١٥١)
كتابهاي منسوب به امام رضا(ع)
١٥٤ ص
(١٥٢)
اگر زينب نبود
١٥٥ ص
(١٥٣)
اميرالمؤمنين (عليه السلام) و پاسخگويي به معماي يهود
١٥٦ ص
(١٥٤)
مناظره امام باقر(عليه السلام) با اسقف اعظم
١٥٧ ص
(١٥٥)
سيمينار باشكوه،نگارش فاخر! (نوشتاري در باب وهابيت)
١٥٨ ص
(١٥٦)
از عاشورا تا اربعين
١٥٩ ص
(١٥٧)
اسرار اربعين
١٦٠ ص
(١٥٨)
تحليل مبناي تاريخي اربعين حسيني
١٦١ ص
(١٥٩)
بررسي زيارت اربعين امام حسين (ع)
١٦٢ ص
(١٦٠)
در سوگ اربعين
١٦٣ ص
(١٦١)
اربعين حسيني و نخستين زائر قبر حسين(ع)
١٦٤ ص
(١٦٢)
اول صفر ؛ ورود اسراي كربلا به شام
١٦٥ ص
(١٦٣)
زهد از منظر اسلام در مناظره امام صادق عليه السلام با صوفيان
١٦٦ ص
(١٦٤)
دانش پزشكي امام صادق عليه السلام و طبيب هندي
١٦٧ ص
(١٦٥)
نماز جمعه در چهارشنبه!
١٦٨ ص
(١٦٦)
فضيلت خديجه (س) درگفتار بزرگان
١٦٩ ص
(١٦٧)
حضرت خديجه، اولين شيعه علي عليه السلام
١٧٠ ص
(١٦٨)
حضرت خديجه (س) ؛ عاليترين نمونه وفا و فداكاري
١٧١ ص
(١٦٩)
نگاهي به فضيلت و اعمال نيمه شعبان
١٧٢ ص
(١٧٠)
اصالت اعتقاد به امام مهدي (عج) نزد علماي اهل سنت
١٧٣ ص
(١٧١)
مهدي موعود(عج) و ديدگاه شيعه و سني
١٧٤ ص
(١٧٢)
بهترين هديه به امام زمان (عج)
١٧٥ ص
(١٧٣)
مشرف شدن حضرت موسي و هفتاد هزار ملك به زيارت امام حسين(ع)
١٧٦ ص
(١٧٤)
سرچشمه صبر حضرت زينب عليهاالسلام
١٧٧ ص
(١٧٥)
شاعري كه در حمايت از تشيع شكمش را دريدند
١٧٨ ص
(١٧٦)
علي(ع) و ايرانيان
١٧٩ ص
(١٧٧)
پيامبر اكرم(ص) از نگاه امام صادق(ع)
١٨٠ ص
(١٧٨)
رهنمودهاي تربيتي از امام عسكري عليه السلام
١٨١ ص
(١٧٩)
طوفاني كه بعد از پيامبر (ص) برخاست
١٨٢ ص
(١٨٠)
دليل بزرگداشت اربعين حسيني چيست؟
١٨٣ ص
(١٨١)
دعاي استغفار امير المؤمنين (ع) جهت فزوني روزي و اولاد
١٨٤ ص
(١٨٢)
گريه جنيان بر امام حسين عليه السلام
١٨٥ ص
(١٨٣)
جنبش هاي اعتراضي شيعه؛ ريشه ها و پيامدها
١٨٦ ص
(١٨٤)
«مختارنامه» و «غديرخم»
١٨٧ ص
(١٨٥)
شنيدني ترين روايت عاشقي (به بهانه سالروز ازدواج علي با فاطمه (عليهما السلام))
١٨٨ ص
(١٨٦)
حديث سلسلة الذهب
١٨٩ ص
(١٨٧)
اعتراف معاويه به برتري علي اكبر
١٩٠ ص
(١٨٨)
توصيف سيماي اباالفضل(عليهالسلام)
١٩١ ص
(١٨٩)
اولين هجوم وهابيون به كربلا و اهالي آن چگونه بوده است؟
١٩٢ ص
(١٩٠)
موقوفات حضرت فاطمه (سلام الله عليها)
١٩٣ ص
(١٩١)
به مناسبت سالروز وفات حضرت ام البنين(سلام الله عليها)
١٩٤ ص
(١٩٢)
مصيبت ام البنين(س) مادر حضرت عباس(س)
١٩٥ ص
(١٩٣)
گفت و گو با حجت الاسلام والمسلمين سيد جعفر طباطبايي (اولين روحاني كاروان )
١٩٦ ص
(١٩٤)
تكفيري ها چه كساني هستند ؟
١٩٧ ص
(١٩٥)
روند ترويج بهائيت در عصر پهلوي
١٩٨ ص
(١٩٦)
24 ذيحجه؛ سالروز نزول آيه ولايت
١٩٩ ص
(١٩٧)
چرا شيعه را "جعفري" مي خوانند؟
٢٠٠ ص
(١٩٨)
آيا تا به حال نام يوم الهدم را شنيده ايد ؟
٢٠١ ص
(١٩٩)
سالروز رحلت شيخ بطحاء، عمو و حامي پيامبر اكرم و پدر اميرالمومنين (ع)
٢٠٢ ص
(٢٠٠)
ايمان ابوطالب
٢٠٣ ص
(٢٠١)
جملاتي قصار از آيت الله بهجت (ره) در دفاع از عقائد حقه شيعه
٢٠٤ ص
(٢٠٢)
بزرگ شيعه را كشتند، به دار زدند، سنگسار كردند و سوزاندند !
٢٠٥ ص
(٢٠٣)
سومين مولود خانه وحي
٢٠٦ ص
(٢٠٤)
در حاشيه پاسخ آقاي مجتهد شبستري به آية الله سبحاني
٢٠٧ ص
(٢٠٥)
تاريخ شيعيان پاراچنار
٢٠٨ ص
(٢٠٦)
رنج نامه يكي از شيعيان عربستان سعودي
٢٠٩ ص
(٢٠٧)
نقدي بر سخنان آقاي مجتهد شبستري در دانشگاه صنعتي اصفهان
٢١٠ ص
(٢٠٨)
شيعه به روايت فوكوياما
٢١١ ص
(٢٠٩)
آغاز امامت او
٢١٢ ص
(٢١٠)
حديث دوات و قلم
٢١٣ ص
(٢١١)
چه كسي تفرقه مي اندازد؛ وهابيه يا شيعه؟
٢١٤ ص
(٢١٢)
ابن تيميّه كه بود و چه كرد؟
٢١٥ ص
(٢١٣)
قرآن وهابيت!
٢١٦ ص
(٢١٤)
فلسفه قيام مختار
٢١٧ ص
(٢١٥)
چالشهاي تشيع و وهابيت در عربستان
٢١٨ ص
(٢١٦)
لعن در زيارت عاشورا چرا؟
٢١٩ ص
(٢١٧)
واقعه كربلا و روز عاشورا از ديدگاه انديشمندان بزرگ جهان
٢٢٠ ص
(٢١٨)
سيماي كربلا در آينه آمار
٢٢١ ص
(٢١٩)
استفتايي از مراجع پيرامون زيارت عاشورا
٢٢٢ ص
(٢٢٠)
تحريفات معنوي حادثه كربلا
٢٢٣ ص
(٢٢١)
اعمال ماه محرم
٢٢٤ ص
(٢٢٢)
آثار و بركات عزاداري و گريه بر سيدالشهداء (ع)
٢٢٥ ص
(٢٢٣)
حضور انبياء (عليهم السلام) در زمين كربلا
٢٢٦ ص
(٢٢٤)
اتمام و اكمال دين يعني چه؟
٢٢٧ ص
(٢٢٥)
رسول خدا (ص) ، فاطمه زهرا (س) را به ابوبكر و عمر نداد
٢٢٨ ص
(٢٢٦)
غريب بغداد
٢٢٩ ص
(٢٢٧)
گفتگو با مردي كه يك ميليون نفر را به تشيع مشرف كرد
٢٣٠ ص
(٢٢٨)
يهوديان و گسترش بابي گري و بهايي گري
٢٣١ ص
(٢٢٩)
چكيده زندگاني و حالات امام هشتم عليه السلام
٢٣٢ ص
(٢٣٠)
پيامبر در معراج چه ديد؟
٢٣٣ ص
(٢٣١)
خداحافظ ، ماه نفس هاي مسيحايي
٢٣٤ ص
(٢٣٢)
عدالت صحابه!!!
٢٣٥ ص
(٢٣٣)
سند حديث شريف كساء
٢٣٦ ص
(٢٣٤)
آداب روزه داري
٢٣٧ ص
(٢٣٥)
توسل در منابع اهل سنت
٢٣٨ ص
(٢٣٦)
حقيقت مهدويت از نگاه شيعه
٢٣٩ ص
(٢٣٧)
خطبه حضرت ابالفضل العبّاس در شهر مكّه مكرّمه در سال60 هجري
٢٤٠ ص
(٢٣٨)
ميوه بهشتي
٢٤١ ص
(٢٣٩)
شمس با لبخند از مشرق دميد - شعر
٢٤٢ ص
(٢٤٠)
طلوع مهر
٢٤٣ ص
(٢٤١)
احمد، موعود انجيل
٢٤٤ ص
(٢٤٢)
اعتراف قيصر روم به نبوت پيامبر(ص)
٢٤٥ ص
(٢٤٣)
روز شمار زندگاني معاويه ابن ابوسفيان
٢٤٦ ص
(٢٤٤)
حاضرجوابي سيّد شرف الدين !
٢٤٧ ص
(٢٤٥)
وصف دنيا در نهج البلاغه
٢٤٨ ص
(٢٤٦)
امشب چه شبي است
٢٤٩ ص
(٢٤٧)
كساني كه بايد از حكومت طرد گردند
٢٥٠ ص
(٢٤٨)
يك مناظره خواندني درباره فضائل خلفاء !!
٢٥١ ص
(٢٤٩)
ميلاد نور
٢٥٢ ص
(٢٥٠)
شاخه ي طوبي
٢٥٣ ص
(٢٥١)
چگونه مهمترين نويسنده وهابي ضد شيعه ملحد شد؟
٢٥٤ ص
(٢٥٢)
بانويي از بهشت
٢٥٥ ص
(٢٥٣)
آيا خانه هاي مدينه درب داشتند؟
٢٥٦ ص
(٢٥٤)
دنياي اسلام بدون وهابي ها
٢٥٧ ص
(٢٥٥)
تضعيف شعائر فاطميه ، خيانت به مذهب و خيانت به امير المؤمنين عليه السلام است
٢٥٨ ص
(٢٥٦)
يورش به خانه وحي!
٢٥٩ ص
(٢٥٧)
صفحة آل سعود الوهابيين وآراء علماء السنة في الوهابية
٢٦٠ ص
(٢٥٨)
مناظره دكتر و پير
٢٦١ ص
(٢٥٩)
ناصر العمر ، بار ديگر شيعيان را متهم كرد!
٢٦٢ ص
(٢٦٠)
توحيد عبادي و شبهات وهابيت
٢٦٣ ص
(٢٦١)
عيدنوروز ازديدگاه امام جعفر صادق (ع)
٢٦٤ ص
(٢٦٢)
بيان حقيقت منافاتي با اتحاد فرق اسلامي ندارد
٢٦٥ ص
(٢٦٣)
سرشناس ترين چهره هاي شبكه القاعده
٢٦٦ ص
(٢٦٤)
وهابي ها در ايران چه مي كنند ؟؟!!!
٢٦٧ ص
(٢٦٥)
چشماني كه هنوز نگران امت است
٢٦٨ ص
(٢٦٦)
ژنده پوشي كه مورد علاقه پيامبر (ص) بود
٢٦٩ ص
(٢٦٧)
جماعتي كه امام نفرينشان كرد
٢٧٠ ص
(٢٦٨)
مسلمان نماهاي حزب شيطان
٢٧١ ص
(٢٦٩)
محل دفن سر امام حسين(ع)
٢٧٢ ص
(٢٧٠)
دلت را چند مي فروشي؟!
٢٧٣ ص
(٢٧١)
تبرك جستن و شفاعت به نبي مكرم اسلام (ص)
٢٧٤ ص
(٢٧٢)
8 شوال سالروز تخريب بقيع / يوم الهدم
٢٧٥ ص
(٢٧٣)
حضرت معصومه سلام الله عليها چشم و چراغ مردم قم
٢٧٦ ص
(٢٧٤)
حسين(ع) در انديشه مسيحيت
٢٧٧ ص
(٢٧٥)
حضرت خديجه(عليها السلام) مادر امّت
٢٧٨ ص
(٢٧٦)
گزارشهای ناشنيدهای از تاريخ جابهجايی سر مبارک امام حسين(ع)
٢٧٩ ص
(٢٧٧)
چرا از داغ فاطمه (س) می سوزیم؟ (ویدئو)
٢٨٠ ص
(٢٧٨)
چرا هجوم به خانه؟ چرا شهادت؟ و چرا مرقد فاطمه (س) بی نشان ماند؟
٢٨١ ص
(٢٧٩)
آیا لیله الرغائب «شب آرزوهاست»؟/ وعدههای شیرین پیامبر(ص) در یک شب روحانی
٢٨٢ ص
(٢٨٠)
تاریخچه خواندنی حرم کاظمین از قبرستان قریش تا به امروز
٢٨٣ ص
(٢٨١)
پاسخ به ده سؤال کمرشکن از شیعه!!!
٢٨٤ ص
(٢٨٢)
حسین بن روح نوبختی مردی که پنج سال در خدمت امام زمان (عج) بود
٢٨٥ ص
(٢٨٣)
حضرت خديجه کبری(سلام الله علیها)؛ مادر امّت و الگوی حیا و مجاهدت
٢٨٦ ص
(٢٨٤)
فضیلت شب و روز دحوالارض و اعمال آن
٢٨٧ ص
(٢٨٥)
روز اول محرم بر امام حسین(ع) ویارانش چه گذشت؟
٢٨٨ ص
(٢٨٦)
زندگینامه حضرت قاسم (ع)
٢٨٩ ص
(٢٨٧)
روایتی سوزناک از امام رضا (ع) در مصیبت جدش امام حسین (ع)
٢٩٠ ص
(٢٨٨)
نقش خلافت بنی امیه در ازدواج حضرت سکینه(س)
٢٩١ ص
(٢٨٩)
شهادت یا رحلت حضرت رسول صلی الله علیه و آله!؟
٢٩٢ ص
(٢٩٠)
محسن بن علی(علیهماالسلام)
٢٩٣ ص
(٢٩١)
امام حسن و لقب عسکری
٢٩٤ ص
(٢٩٢)
نباید به بهانه آسیب شناسی اصل عزاداری را نشانه گرفت
٢٩٥ ص
(٢٩٣)
سيّد محمد را بهتر بشناسيم
٢٩٦ ص
(٢٩٤)
زندگینامه حضرت حمزه سید الشهداء(علیه السلام)
٢٩٧ ص
(٢٩٥)
زندگانی و شخصیت حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السلام
٢٩٨ ص
(٢٩٦)
مزار حضرت محسن كجاست؟ + تصاوير
٢٩٩ ص
 
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص

يادداشت - يادداشت - الصفحة ١٤٢ - امام حسن مجتبي علیه السلام و تبيينِ سياستِ اسلامي

امام حسن مجتبي علیه السلام و تبيينِ سياستِ اسلامي

کد مطلب: ٥٩٧٩ تاریخ انتشار: ٢٧ آبان ١٣٩٤ - ١٧:٠٦ تعداد بازدید: ١٩٦٨ يادداشت » عمومي امام حسن مجتبي علیه السلام و تبيينِ سياستِ اسلامي


اشاره:
در پانزدهم ماه رمضان المبارك سال سوّم هجرت(١) و در خانه دخت گرامي رسول خدا حضرت فاطمه زهرا(س) فرزندي چشم به جهان گشود كه ولادت او باعث شادي و سرور نبي مكرّم اسلام(ص) گرديد. او را «حسن» نام نهادند. از پيامبر بزرگوار، حضرت محمّد(ص) نقل شده است كه خطاب به ايشان فرمودند:« أشبهتَ خَلقي و خُلقي».(٢) يعني؛ اي حسن [جان]، تو از جهت آفرينش(صورت) و اخلاق(سيرت و رفتار) شبيه من هستي.
روشن است كه مصاحبت با انسان كاملي، همانند پيامبر(ص) و رشد و نموّ نمودن در منزل شخصيتي بزرگ، همانند حضرت امام عليّ(ع) و زن نمونه و كامل مانند حضرت فاطمه زهرا(س)، نتيجه اش تولّد انسان كاملي همانند حسن بن عليّ(عليهما السلام) است. هيچ انساني در جهان هستي از جهت كمالات و مقامات انساني همانند اهل بيت عصمت و طهارت(ع) نبوده و نخواهد بود، سلام الله عليهم اجمعين.
ضمن عرض تبريك به مناسبت ميلاد نوراني و پر خير و بركت اين امام عزيز و كريم آل محمد(ص)، توجه خوانندگان گرامي را به نوشتاري كوتاه كه پيرامون شخصيت، فضائل علمي- اخلاقي ايشان و تبيين معناي صحيح سياست و خلافت اسلامي و دلائل تحميل صلح بر حضرت امام حسن مجتبي(ع) نگارش يافته، جلب مي كنم:

١- شخصيت علمي، اخلاقي امام (ع)
پيرامون مقام و شخصيت علمي، اخلاقي سبط اكبر پيامبر(ص)، حضرت امام مجتبي(ع)، سخن بسيار است كه فقط به ذكر چند حديث در اين باره اكتفا مي شود:
قال الرسول(صلّي الله عليه وآله): « لو كان العقل رجلاً لكان الحسن». يعني؛ اگر قرار بود عقل به صورت انساني مجسم شود، همانا به صورت "حسن بن عليّ [ع] " جلوه مي كرد.
قال الصادق(عليه السلام): « انّ الحسن بن عليّ(ع) كان اعبد الناس في زمانه و ازهدهم و افضلهم و كان اذا حجّ، حجّ ماشياً و...».(٣) يعني؛ به راستي كه [امام حسن مجتبي(ع)] در زمان خويش عابدترين، زاهدترين و داناترين مردم بود.
در باره ابعاد علمي و صفات پسنديده اخلاقي مانند تواضع، جود و بخشش، كرامت، سخاوت، علم و دانش، شجاعت؛ نقل هاي تاريخي فراواني وجود دارد كه در كتب تاريخ اسلام و تاريخ زندگاني ائمه معصومين(ع) مكتوب مي باشد، مانند داستاني كه در باره تواضع و بر خورد شايسته با مردم و به خصوص تهيدستان در تاريخ آمده است كه امام حسن(ع) در محلي نشسته بودند، هنگامي كه خواستند از آن جا بروند شخص تهيدستي وارد شد، امام(ع) به او خوش آمد گفت و او را مورد محبت قرار داده و به او فرمود: « انّك جلستَ علي حين قيام منّا افتأذن لي بالإنصراف». يعني؛ تو به هنگام بلند شدن ما آمدي آيا اجازه مي دهي كه برويم؟، مرد گفت: آري، اي فرزند رسول خدا(ص).
در روايتي حسن بصري در مورد سياست از امام حسن مجتبي(ع) سوال مي كند، حضرت چنان با بيان شيرين و كلمات زيبا به او پاسخ مي دهد كه كه هر خواننده اي با شنيدن آن به وجد مي آيد.
قال الحسن بن عليّ(ع): « هي[السياسة] أن ترعي حقوق الله و حقوق الأحياء و حقوق الأموات، فأما حقوق الله. فاداء ما طلب، و الإجتناب عما نهي، و اما حقوق الأحياء: فهي ان تقوم بواجبك نحو اخوانك، و لا تتأخر عن خدمة أمتك، و ان تخلص لولي الأمر ما أخلص لأمّة و أن ترفع عقيدتك في وجهه اذا ما حاد عن الطريق السوي و امّا حقوق الأموات، فهي أن تذكر خيراتهم و تتغاضي عن ساوئهم، فانّ لهم ربّاً يُحاسبهم».(٤) يعني؛ سياست آن است كه حقوق خداوند، و حقوق زنده ها، و حقوق مرده ها؛ را رعايت كني. اما حقوق خداوند، پس عبارت است از انجام آنچه كه خواسته خداوند است و پرهيز از آنچه كه او نهي كرده است. اما حقوق زنده ها آن است كه به وظيفه خود در برابر برادرانت عمل كني و از خدمت امت خويش بازنماني و تا زماني كه ولي امر مسلمين با امت خود صادق است، با او صادق باشي و هنگامي كه وي از راه راست منحرف شد، عقيده ات را رو در روي او اظهار كني و اما حقوق مردگان: اين است كه نيكي هاي آنان را ياد كني و از بدي هاشان چشم بپوشي، چرا كه آن ها را پروردگاري است كه از آنان حساب كشي مي كند.

٢- حضور در كنار پدر بزرگوار
حضرت امام حسن مجتبي(ع) قبل از آن كه عهده دار مسئوليت امامت مسلمانان بشود در دوران حكومت پدر بزرگوارشان حضرت عليّ(ع) در ماموريت هاي مختلف از جمله در جنگ هاي سه گانه زمان ايشان شركت وبا شجاعت و جوان مردي بي نظير خود نقش مهمي در نابودي و شكست دشمنان امامت و ولايت حقّه اميرالمومنين(ع) ايفا كرد. در جنگ با ناكثين، امام عليّ(ع) او را به نمايندگي از خود به كوفه فرستاد تا مردم منطقه را از شورش دشمن آگاه نمايد به طوري كه حضرت توانست با سخنان آتشين خود، ده هزار نفر از مردم كوفه را براي حضور در جنگ بسيج كنند. در جنگ صفّين نيز امام حسن مجتبي(ع) يكي از رزمندگاني بودند كه در تحريك مردم عليه قاسطين فعاليت قابل توجهي از خود نشان دادند و خطاب به سربازان كوفه فرمودند:« در جنگ در جنگ با دشمنان(معاويه و سربازان او) كه در مقابل شما صف كشيده اند دست به دست هم بدهيد و هرگز سستي از خود نشان ندهيد كه سستي ريشه هاي دل را قطع مي كند».(٥)

٣- حوادث دوران امامت
حضرت امام حسن مجتبي(ع)، در شام گاه بيست و يكم ماه مبارك رمضان سال چهلم هجرت كه حضرت مولي الموحدين، امام عليّ بن ابي طالب(ع) به دست ابن ملجم (لع) به شهادت رسيد، مسئوليت هدايت و امامت مسلمانان را عهده دار شد و بالاي منبر مسجد جامع شهر، پس از تعريف و ستايس مقام پدر بزرگوارش و حقانيت اهل بيت پيامبر(ص) به خلافت، مردم كوفه گروه گروه با وي بيعت نمودند.(٦)
مردم كوفه كه در بحران روحي عجيبي قرار گرفته بودند در اثر اختلاف، فريب نقشه معاويه ستمگر و غاصب را خورده و به مرور از پشتيباني وحمايت امام حسن(ع) درست برداشتند وگرفتار همان شكست و ذلّت نخستين(عدم حمايت از امام عليّ (ع) و ذلّت و خواري ناشي از غلبه سپاه شام بر بصره و عراق) گرديدند. امام مجتبي(ع) كه با علم امامت، شناخت خود از مردم كوفه و رفتار آنان با پدر بزرگوارش، مردم كوفه را آزموده بود براي اتمام حجت حاضر شد بيعت مشروط مردم را بپذيرد تا اين كه اگر در آينده نزديك صلح و تعهدنامه مشروط با معاويه را امضا نمايند، كسي ديگر به ايشان اعتراض نكند.
از لحاظ ديني و علمي براي امام مجتبي(ع) و شيعيان، معاويه و دستگاه نالايق او، عنصر فاسدي بودند كه مي بايست از صحنه حاكميت بر جامعه اسلامي كنار روند و اين چيزي بود كه امير المومنين(ع) نيز در هنگام به دست گرفتن خلافت اسلامي خود آن را در رأس برنامه هاي خويش قرار داده بود و اساساً چنين حركتي موافق با سيره و روش حاكمان واقعي مي باشد كه حاضر نيستند براي لحظه اي حاكميت ستمگران را پذيرا باشند، لذا همه چيز براي جنگ و مبارزه امام(ع) با حكومت شام آماده بود ولي متأسفانه باطن جامعه از انحراف رنج مي برد و قادر به تصميم گيري قطعي نبود. مردم با همان سرعتي كه با امام عليّ (ع) بيعت كرده بودند، در جهت مقابل آماده بيعت با معاويه شدند. لذا وقتي كه امام حسن(ع) از مردم مي خواهد به ميدان بيايند، در خانه هاي خود خزيده و حاضر به پشتيباني امام(ع) نشدند و به غير از عديّ بن حاتم و گروهي از قبيله« طيّ» و ديگر قبايل عازم لشكرگاه شدند و تعداد آن ها به ١٢ هزار نفر بيشتر نمي رسيد!.(٧)
امام مجتبي(ع) سپاه خود را به فرماندهي«عُبيدالهز بن عبّاس» به سوي سپاه ٦٠ هزار نفري معاويه گسيل داشت و خود در مدائن اقامت فرمود تا به جمع آوري نيرو بپردازد.
دوري فرماندهي كل لشگر، از سپاه باعث شد، شايعاتي كه از طرف جاسوسان و عوامل معاويه پخش مي شد مؤثر افتد وسخناني مانند اينكه «حسن بن عليّ (ع) قصد صلح دارد!» نيروهاي حضرت را دل سرد نمايد تا اينكه اخذ رشوه و فريب دنيا خوردن به فرماندهي سپاه حضرت سرايت كرد!(٨) بازار شايعات داغ بود...، سادگي مردم مسلمان و فريب شيطان خوردن و غافل از توطئه و دسيسه معاويه بودن و... همه و همه، باعث شد تا امام مجتبي(ع) پيشنهاد صلح از طرف معاويه را بپذيرد.(٩)

٤- خُدعه و نيرنگ معاويه (صلح تحميلي)
پيرامون مسأله صلح امام حسن(ع) با معاويه سخن بسيار است و بزرگان و علماي اسلامي در اين باره، مقالات وكتب ارزش مندي تأليف نموده اند.(١٠)
بسياري از مورّخان و سيره نويسان به نفع سياست اموي قلم زده و حقايق تاريخي را تحريف نموده و يا دست به جعل واقعيات تاريخي زده اند. در بررسي چگونگي و روند صلح امام حسن(ع) به نظر مي آيد، ابتدا متن و موارد قرارداد صلح را بررسي نماييم تا در ادامه به نتايج و سرنوشت صلح اشاره نمائيم.
«بلاذري» و «ابن اعثم» كه دو تن از مورّخين قديمي هستند، متن قرارداد صلح را با اندكي اختلاف به اين شرح نوشته اند: « هذا ما صالح عليه الحسن بن عليّ بن ابي طالب[ع]، معاوية بن ابي سفيان، صالحه علي ان يسلّم اليه الأمر[ولاية المسلمين] علي ان يعمل [فيهم] بكتاب الله وسنّة نبيّه [رسوله وسيرة الخلفاء الصالحين]، و علي انّه ليس لمعاوية ان يعهد لأحدٍ من بعده[عهداً و أن يكون الأمر بشوري] علي أن الناس آمنون حيث كانوا [من ارض الله] علي انفسهم واموالهم و ذراريهم... و علي أن لا يبغي للحسن بن علي [ع] [عائله- غائلة سوء- سراً و لا علانيةً] و علي أن يخلف احداً من اصحابه[اهل بيت رسول الله(ص)]...».(١١) يعني؛ اين عهدنامه اي است كه حسن بن عليّ [ع] و معاوية بن ابي سفيان بر آن توافق كرده اند: ولايت امر مسلمين از طرف حسن بن عليّ به او واگذار مي شود به شرط آن كه او به كتاب خدا و سنت رسول الله(ص) و سيره خلفاي صالح عمل نمايد. معاويه نبايد كسي را به عنوان جانشين خود به خلافت تعيين كند و بايد خليفه پس از وي به نظر و رأي مردم(مومنين) تعيين شود. مردم در هر نقطه اي از كشور باشند در امنيت كامل بسر ببرند. هم چنين اصحاب و مردم [شيعيان اميرالمومنين(ع)] از نظر جان و مال و فرزندان در امان خواهند بود. معاويه تعهد مي كند كه به طور آشكار و پنهان توطئه اي عليه حسن بن عليّ(ع) و برادرش نچيند.
اگر چه بعضي از مورّخين شرايط مالي را نيز در موارد قرارداد آورده اند ولي درست نيست. چون امام(ع) شخصاً آن را تكذيب فرموده است و در روايت آمده كه شرط مالي به منظور اداره خانواده شهداي جَمَل و صِفّين بوده است.(١٢)
در مورد تعيين امام حسن(ع) به عنوان خليفه بعد از معاويه، نيز اخبار تاريخي زيادي وجود دارد ولي مسأله علاوه بر اين كه در متن قرارداد ذكر شده(منابع قديمي) نيامده بود، بعيد نيست منشا آن پيام كتبي معاويه به امام مجتبي(ع) باشد كه ضمن تعهداتي گفته بود، حاضر است، خلافت را پس از خود، به ايشان واگذار نمايد.
بديهي است منظور امام حسن(ع) از تعيين خليفه بعدي با شوراي مؤمنين باشد اين نيست كه امام(ع) شوراي تعيين عُمر بن الخطاب(خليفه دوم) را تاييد فرموده، بلكه منظور مقبوليت عمومي رهبر و حاكم از طرف مردم مي باشد و اين مسأله با اعتقاد شيعه منافات ندارد، زيرا شيعه معتقد است كه هر امام و حاكمي(بر حق و عادل) مي بايست براي اداره امور حكومت خود از طرف عموم مسلمانان مورد قبول قرار گيرد تا بسط يد پيدا نموده بتواند وظايف ولايت امر و اداره جامعه را انجام دهد. هدف حضرت، از ذكر اين مسأله(تعيين جانشين با شوراي مومنين) از يك طرف، خط بطلان كشيدن به مورثي كردن خلافت و امامت مسلمين از طرف معاويه بوده و از طرف ديگر امام(ع) مي خواست چهره منافقانه معاويه را با طرح اين مسأله بر مردم روشن فرمايند. چنان چه بعداً روشن شد كه معاويه به هيچ كدام از اين موارد جامعه عمل نپوشانيد و بلكه با كمال وقاحت، حتي به ساده ترين مواد صلح نامه كه خود او آن ها را امضا كرده بود پشت پا زد!. او(معاويه) در مقابل چشمان مردم كوفه، ضمن سخناني اظهار داشت: تعهداتي كه با حسن بن عليّ(ع) بر عهده گرفته بودم صرفاً كسب حاكميت و قدرت طلبي خودم بود و هيچ گونه اعتباري ندارد!.(١٣)

٥- افشاي خيانت معاويه از زبان امام (ع)
امام حسن(ع) در سخناني كه در مسجد بزرگ كوفه در مقابل مردم(با حضور معاويه) ايراد فرمودند، خيانت و چهره رياكارانه و منافقانه او را افشا فرمودند:« انما الخليفة من سارٍ بكتاب الله و سنّه نبيّه[ص] و ليس الخليفة من سار بالجور...».(١٤) يعني؛ (اي مردم) خليفه كسي است كه مطابق كتاب و سنت پيامبر خدا(ص) عمل نمايد، خليفه آن نيست كه با مردم رفتاري ستم كارانه داشته باشد، اين چنين شخصي، پادشاهي است كه سلطنتي به دست آورده و مدت كوتاهي از آن بهره برداري مي كند، سپس لذت هاي آن از بين رفته و زحمت هايش بر جاي مي ماند.
در روايت ديگري، امام حسن مجتبي(ع) ضمن اشاره به اينكه خود و برادرش، امام حسين(ع) لايق و سزاوار امامت و خلافت در روي زمين هستند، با كنايه معاويه را پادشاهي ستم كار و غاصب معرفي مي فرمايد: « انّ الله قد هداكم باوّلنا محمّد(ص) و انّ معاوية نازعني حقّاً هو لي فتركته لصلاح الاُمة و حِقن دماءها».(١٥) يعني؛ خداوند شما مردم را به وسيله جدّ ما محمّد(ص) هدايت فرمود. معاويه براي تصاحب حقّي كه از آن من بود با من منازعه كرد، من هم به ناچار آن را به خاطر مصالح امّت و براي جلوگيري از خون ريزي بي نتيجه رها كردم.
از سوي ديگر در روايتي از پيامبر مكرّم(ص) نقل شده كه فرموده باشند:« انّ ابني هذا [الحسن بن عليّ] سيّد و لعلّ[عسي] الله ان يصلح[يبقيه] به بين فئتين عظيمتين من المسلمين».(١٦) يعني؛ همانا فرزندم حسن بن عليّ [ع] آقا و سرور است. خداوند به وسيله او در ميان دو گروه بزرگ از مسلمانان صلح برقرار خواهد كرد.
در نتيجه، حضرت امام حسن مجتبي(ع) سومين امام مظلوم شيعيان، پس از هفت ماه و هفت روز خلافت مجبور شد رهسپار مدينه جدّش شود و به خاطر مصلحت اسلام و كمي ياران با وفا(در حقيقت نداشتن ياران مقاوم و با بصيرت) از جنگ با معاويه(رهبر لشگر قاسطين و شاميان دنيا طلب و گمراه) كشيد و در نهايت با توطئه مرموزانه معاويه (لع) در سال ٤٩ هجري يا به قولي در سال ٥٠ هجري به دست جَعده(همسر خيانت كار و بي وفاي حضرت) دختر اًشعت بن قيس، مسموم و به شهادت رسيدند.(١٧)
البته بسياري از كج انديشان و طرف داران تفكرات بني اميّه و غربي ها مانند ابن خلدون، لامنس مسيحي(lammens)، حسن ابراهيم حسن، تلاش كرده اند با تحريف چگونگي شهادت امام مجتبي(ع) بني اميّه را تبرئه كنند كه قطعاً اين گونه زحمت ها غير از رسوائي بيشتر مخالفان مكتب نوراني اهل بيت(ع) سودي براي آنان نداشته و نخواهد داشت.(١٨)

٦- تهاجم فرهنگي امويان و عباسيان
تاريخ نويسان وابسته به بني اميه و بني عباس و غربي هاي يهودي و مسيحي با تحريف و وارونه نشان دادن حقايق و اتهام زني به خاندان پاك و مطهر پيامبر(ص) سعي كرده اند مزد جيره خواري خود را دريافت كنند!. از جمله اين سخنان سست و بيهوده، اتهام به ازدواج هاي متعدد امام مجتبي(ع) و اتهام مِطلاق(زياد طلاق دادن همسران) مي باشد.
لامنس مسيحي( ١٣٩٧ ميلادي) مي نويسد:« و يلوح أن الصفات الجوهرية التي بها الحسن[ع] هي الميل الي الشهوات والإفتقار الي النشاط و الذكاء ولم يكن علي وفاق مع أبيه و إخوته....».(١٩) يعني؛ حسن بن عليّ [ع] بر خلاف پدر و برادرانش به زنان علاقه زيادي داشت... و اين كار بر خلاف سيره پدر و برادرانش بود!؟.
متاسفانه برخي ديگر از بزرگان شيعي مانند ابن شهر آشوب بدون دقت در سند نقل هاي تاريخي، بهانه به دست مخالفان اهل بيت(ع) و غربي ها داده اند. او مي نويسد:«... قال ابو طالب المكي: انّه(الحسن) تزوّج مأتين و خمسين إمرأة و قد قيل ثلاث مأة».(٢٠) يعني؛ ابوطالب مكي مي گويد: امام حسن مجتبي(ع) ٢٥٠ تا ٣٠٠ همسر داشته اند!؟.
در پاسخ به اين شبهه مي بايست گفت: اين اتّهامي بيش نيست كه عمدتاً به سياست هاي خبيثانه امويان و عباسيان بر مي گردد. جالب اينكه در روايتي كه مسعودي از زبان منصور دوانيقي نقل كرده به اين توطئه اشاره شده است.
منصور عباسي در سال ١٤٥ هجري با مشاهده قيام سادات حسني در مناطق مختلف از جمله خراسان، پس از دست گيري رهبران آن ها در خطابه اي كه ايراد كرد مي گويد:« ... ثم قام الحسن بن عليّ -رضي الله عنه- فوالله ما كان برجلٍ، عرضت عليه الأموال فقبلها، و دسّ اليه معاوية:... و اقبل علي النساء يتزوج اليوم واحدة و يطلق غداً اُخري...».(٢١) يعني؛ اي مردم خراسان و... آل ابوطالب در امر خلافت بهره اي نبردند! تا نوبت حسن بن عليّ [ع] رسيد و معاويه او را وعده داد و فريفت. او در مدينه با پول هائي كه دريافت مي كرد روي به زنان آورد و امروز با يكي ازدواج مي كرد و فرداي آن روز، يكي را طلاق مي داد...[!؟].
دقيقاً پس از آن، اتهام زدن ها با شيوه ها و انگيزه هاي مغرضانه ادامه يافت. در حالي كه بنا به اقوال درست و صحيح بزرگاني مانند شيخ مفيد(ره)، شيخ صدوق(ره)، شيخ طبرسي(ره) و...، تعداد همسران آن حضرت با اوضاع سياسي و اجتماعي، گرفتاري ها و مشكلات شيعيان، زهد و تقوا و تهجدهاي شبانه روزي كه زبان زد مردم بود، قبح و كراهت طلاق در شريعت اسلام و احاديت پيامر(ص) توجه به فرزندان و دامادهائي كه به ايشان منسوب شده اند، از ٨ تا ١٠ نفر تجاوز نمي كند. (٢٢)
سلامٌ عليه يوم وُلد و يوم استشهد و يوم يُبعث حيّاً

•پي نوشت ها:
١- ابن شهر آشوب، مناقب آل ابي طالب ج٢ ص٨٠؛ مفيد(ره)، الإرشاد في معرفة حُجَج الله علي العباد ص١٦٩؛ سبط ابن جوزي، تذكرة الخواص ص ١٩٣.
٢- مجلسي(ره)، بحار الأنوار، الجامعة لدرر اخبار الأئمة الأطهار(ع) ج ٤٣ ص ٣٣٢ ؛ طبرسي، إعلام الوري بأعلام الهدي ص ٢١١؛ القرشي(ره)، باقر شريف، حياة الإمام الحسن بن علي(ع) ج١ ص ٢٩.
٣- جويني، فرائد السمطين ج٢ص٦٨ ح ٣٩٢ ؛ جعفريان، حيات فكري و سياسي امامان شيعه(ع) ج ١ ص ٧٩.
٤- تنبيه الخواطر و نزهة النواظر(مجموعه ورّام)ج ٢ص ٣٠١؛ القرشي(ره)، باقر شريف، حياة الإمام الحسن بن علي(ع) ج١ ص ٣٤٠.
٥- نصر بن مزاحم، وقعة الصفّين ص ١١٤.
٦- مفيد، الإرشاد... ص١٧٠.
٧- يعقوبي، تاريخ اليعقوبي ج ٢ ص ٢١٤؛ ابن عساكر، تاريخ دمشق(ترجمه امام حسن [عليه السلام]) ص ١٧٦.
٨- مفيد، الإرشاد... ص ١٧٠
٩- يعقوبي، تاريخ اليعقوبي ج ٢ ص ٢١٥.
١٠- شايد به توان گفت بهترين كتاب تأليف شده در اين زمينه، كتاب ارزش مند « صلح الحسن(ع)» تأليف مرحوم شيخ راضي آل ياسين مي باشد كه توسط حضرت آيت الله العظمي خامنه اي«مُد ظلّه» ترجمه و انتشارات آسيا مكرر آن را منتشر كرده است . هم چنين استاد علاّمه سيّد جعفر مرتضي عاملي، كتابي به نام « الحياة السياسية للإمام الحسن(ع)» تأليف فرموده اند كه توسط آقاي دكتر محمّد سپهري به فارسي ترجمه و توسط دفتر انتشارات اسلامي منتشر شده است.
١١- ابن اعثم، الفتوح ج ٤ ص ١٥٨ الي ١٦٠؛ بلاذري، انساب الأشراف ج ٢ ص ٤٢؛ ابن شهرآشوب، مناقب... ج ٤ ص ٣٣؛ امين عاملي، اهل البيت(ع) من كتاب: اعيان الشيعة... ج ٤ ص ٥٠.
١٢- مجلسي، بحار الأنوار ج ٤٤ ص ٣٠.
١٣- بلاذري، انساب الأشراف ج ٢ ص ٤٨؛ ابن اعثم، الفتوح ج٤ ص ١٦٣.
١٤- ابوالفرج الاصفهاني، مقاتل الطالبيين ص ٧٤؛ مفيد، الإرشاد... ص ١٨٦، ابن ابي الحديد، شرح النهج... ج ١٦، ص ٤٩.
١٥- جعفريان، حيات فكري و سياسي امامان شيعه(ع) ج١ ص ١٠٣.
١٦- سبط ابن الجوزي،تذكرة الخواص(محقَّق) ج ٢ ص ١١.
١٧- مسعودي، مروج الذهب... ج ٢ ص ٤٢٧؛ مفيد، الإرشاد... ص ١٧٤؛ ابن شهرآشوب، مناقب ج ٤ ص ٤٢.
١٨- ابن خلدون، تاريخ ابن خلدون ج ٢ ص ١٨٧؛ حسن ابراهيم، تاريخ الإسلام السياسي ج١ ص ٣٩٨؛ زماني، حقائق پنهان؛ پژوهشي در زندگاني امام حسن مجتبي(ع) ص ٢٩١.
١٩- زماني، حقائق پنهان؛ پژوهشي در زندگاني امام حسن مجتبي(ع) ص ٣٣٢.
٢٠- ابن شهرآشوب، مناقب... ج ٤ ص ٣٠؛ زماني، حقائق پنهان؛ پژوهشي در زندگاني امام حسن مجتبي(ع) ص ٣٣٢.
٢١- مسعودي، مروج الذهب... ج ٣ ص ٣١١؛ القرشي(ره)، حياة الإمام الحسن بن علي(ع)، ج ٢ ص ٤٥٢.
٢٢- مجلسي(ره)، بحار الأنوار، ج ٤٤ ص ١٦٣؛ راضي آل ياسين، صلح الحسن(ع)، ص ٢٥.
----------------------------------------------------------------------------------------------
•معرفي برخي از منابع مفيد (بديهي است معرفي اين منابع به معناي تأييد كامل همه محتواي آن ها نمي باشد).

الف: منابع عربي
- الإمام الحسن المجتبي(ع) (اعلام الهداية، المجلد الثالث)، جمعي از نويسندگان، قم، نشر المجمع العالمي لأهل البيت(ع)، الاُولي، ١٤٢٢ق، وزيري ٢٢٢ ص .
- الإمام الثاني من أئمة أهل البيت(ع)، الإمام الحسن المجتبي(ع)، محمدحسن القبيسي العاملي، بيروت، ١٤٠٣ ق/ ١٩٨٣م، وزيري، ٩٦ ص.
- الإمام الحسن(ع)، گروه نويسندگان، تهران، مؤسسة البلاغ، ١٤٠٥ ق/ ١٣٦٣ ش، جيبي، ٩٢ص (اين كتاب به فارسي ترجمه شده است).
- الامام الثاني الإمام الحسن(ع)، گروه نويسندگان، مترجم: محمد عبدالمنعم الخاقاني، چاپ دوم، قم، مؤسسه در راه حق، ١٤٠٩ ق، رقعي، ٢٤ص.
- الإمام الحسن بن علي(ع)، گروه نويسندگان، قم، مؤسسة الامام الحسين(ع)، ١٣٧١ش/١٤١٣ق، رقعي، ٢٨ص.
- الامام الحسن بن علي(ع)، سيد مهدي آيت اللهي، ترجمه: كمال السيّد، قم، انتشارات انصاريان، ١٣٧٤، وزيري، ٢٤ ص.
- الامام الحسن بن علي(ع)، گروه نويسندگان، چاپ سوم، بيروت، الدار الاسلامية، ١٤١٠ ق/ ١٩٩٠م، وزيري، ٢٨ ص.
- الامام الحسن بن علي(ع)، حسن كامل ملطاوي، كتابخانه تاريخ، اول، قاهره، مطابع الأهرام التجارية فليوب، ١٤١٢ ق، وزيري ١٩٦.
- الامام الحسن بن علي(ع)، محمدعلي دخيّل، دار التراث الاسلامي، بيروت، (١٠٤ ص، جيبي).
- الامام الحسن(ع)، شيخ محمدحسن آل ياسين، المكتب العالمي، بيروت، (١٩٠ ص، رقعي) .
- الامام الحسن بن علي(ع)، توفيق ابوعلم، مطبعة السعادة، قاهره ١٣٩١هـ .ق. (١٥٣ ص، قطع وزيري)
- الامام الحسن(ع)، رائد التخطيط الرسالي؛ مروية معاصرة في قيادته الاستراتيجية، محمدعلي حسين صغير، كتابخانه، بيروت، مؤسسة العارف للمطبوعات، ١٤٢٣ ق، وزيري ٢٧٢ ص.
- الإمام الحسن(ع) قدوهء و أسوهء، سيد محمدتقي المدرسي، رابطة الاُخوّهء الاسلامية، قم ١٣٦٥ هـ . ش/ ١٤٠٤ هـ . ق(٩٦ ص، رقعي).
- الإمام الحسن(ع) الكوثر المهدور، سليمان كتاني(مسيحي)، دار الكتاب الاسلامي، قم(١٦٠ ص).
- الإمام حسن بن علي المجتبي(ع) ، عبدالودود امين، دار التوجيه الاسلامي، كويت ١٣٥٩ هـ . ش/ ١٤٠٠ هـ .ق.(٧٦ ص، رقعي).
- الإمام الحسن(ع) [ابو محمد الحسن بن علي(ع)]، حسن المصطفوي، مكتبة المصطفوي، نشر الكتاب، قم(٢٥٠ ص، وزيري).
- الإمام السبط؛ سيدنا الحسن بن علي(ع) ، سعد القاضي، كتابخانه تاريخ، دار غريب للطباعة والنشر، ٢٠٠١م، رقعي، ٦٤ ص.
- الإمام الحسن المجتبي(ع)؛ حياته ومقاماته عن كتب أهل السنة وصحاحهم وتواريخه، حسن المصطفوي، قم، مركز نشر كتاب، وزيري، ٢٦٠ ص.
- بحار الأنوار؛ الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ع)، علامه محمدباقر مجلسي اصفهاني(١٠٣٧ ـ ١١١٠ق)، چاپ دوم، بيروت، مؤسسة الوفاء، ١٤٠٣ق/ ١٩٨٣م، وزيري، ٢١٣ ص (بخشي از جلد ٤٣ و بخشي از جلد ٤٤).
- بلاغة الإمام الحسن(ع)، شيخ عبدالرضا الصافي، شكوري، ١٣٧٣ هـ .ش(وزيري ١٦٠ ص). چاپ جديد اين كتاب با تحقيق به زودي در سال ١٣٩٢ از سوي مجمع جهاني اهل بيت(ع) وارد بازار نشر خواهد شد.
- ترجمة الإمام الحسن[(ع)] من تاريخ دمشق، ابوالقاسم علي بن حسن بن وهبة الله بن عبدالله شافعي(ابن عساكر)، به تحقيق شيخ محمدباقر محمودي، مؤسسه محمودي، بيروت(٢٤٥ ص، رحلي).
- ترجمة الإمام الحسن بن علي(ع) من «الطبقات الكبير»، ابوعبدالله محمد بن سعد بن منيع زهري بصري، كاتب واقدي (١٦٨ ـ ٢٣٥). تهذيب وتحقيق: سيد عبدالعزيز الطباطبايي(١٣٤٨ ـ ١٤١٦ ق). قم، مؤسسة آل البيت(ع) لإحياء التراث، ١٤١٦ ق، وزيري، ١٢٦ ص.
- جهاد الإمام الحسن(ع)، محمدحسن القبيسي العاملي، دوم، بيروت، ١٤٠٣ ق، ٩٦ص.
- الحسن المجتبي(ع)، حسين الشاكري، نشر الهادي، ١٤١٥ ق، وزيري، ٥٠٠ ص.
- الحسن بن علي(ع)؛ دراسة و تحليل: كامل سليمان، دار الفكر، ١٣٧٣ هـ .ق(٢٢٣ ص، رقعي).
- الحسن بن علي(ع)، عام الجماعة، عبدالقادر احمد اليوسف سامرّائي، مطبعة الهلال، بغداد ١٩٤٨ م.(١٦٧ ص، رقعي)
- الحسن بن علي(ع)، أحمد راتب حموش، اول، دمشق، دار الفكر، ١٩٨٥م.
- الحسن بن علي(ع)، محمد عز الدين علي، اول، بيروت، عالم الكتب، ١٤٠٥ ق.
- الحسن بن علي بن أبي طالب(ع)، محمود فاخوري، بيروت، دار المعرفة، ١٤٠٦ ق.
- الحسن بن علي بن أبي طالب(ع) القرشي الهاشمي، بشار عواد معروف، دوم، بيروت، مؤسسه الرسالة، ١٤٠٥ ق،
- حسن بن عليّ بن أبي طالب(ع) بن عبدالمطّلب، مأمون صاغرجي، سوم، مؤسسة الرسالة، ١٤٠٥ ق.
- الحسن بن علي بن أبي طالب أبومحمد(ع)، احسان عباس، دوم، قم، منشورات، رقعي، ١٩٨٥م.
- الحسنيّون في التاريخ، شيخ محمد الساعدي، اول، نجف، مطبعة النجف، ١٣٧٥ق، ٢١٢ص.
- حليم آل بيت؛ الامام حسن بن علي(ع)، موسي محمّدعلي، عالم الكتب، بيروت ١٤٠٥ هـ .ق(٢٢٧ ص، وزيري).
- حياة الإمام حسن بن علي(ع)، شيخ باقر شريف القرشي(ره)، ٢ج، مطبعة شريعت، الاُولي ١٤٢٩ ق، قم. ١٠٦٣ص، وزيري.
الحياة السياسية للامام الحسن(ع) في عهد الرسول(ص) والخلفاء الثلاثة بعده، سيد جعفر مرتضي العاملي، دفتر انتشارات اسلامي، قم (١٦٦ ص). (اين كتاب به فارسي هم ترجمه شده است).
- صلح الحسن(ع)، عبدالرحمن بن كثير هاشمي(نجاشي رجالي مشهور آن را با چهار واسطه روايت كرده است، به نقل از الذريعة...، ج٥، ص٨٦).
- صلح الحسن(ع)، الشيخ راضي آل ياسين(ره)، چاپ سوم، بيروت، ١٣٨٩ هـ . ق(٣٧٤ ص، وزيري).
- صلح الإمام [الحسن(ع)] اسبابه و نتائجه، سيد محمدجواد فضل الله، دار الغدير، بيروت، ١٣٩٢ هـ . ق(٢٤٠ ص، رقعي).
- مسند كلمات الإمام الحسن(ع)، الشيخ عزيز الله العطاردي، انتشارات عطارد، ١٣٧٣ هـ . ش.(٨٠٠ ص، قطع وزيري).
- مقتل الحسن(ع)، ابو الفرج علي بن حسين الاصفهاني ـ متوفاي ٣٥٦ ق، تحقيق: سيد مصطفي مرتضي قزويني(به نقل از مجله تراثنا، ش١٣، ص٢٥٤).

ب: منابع فارسي
- سبط اكبر، امام حسن مجتبي(ع)، (پيشوايان هدايت، جلد سوم)، جمعي از نويسندگان، ترجمه: عباس جلالي، قم، انتشارات مجمع جهاني اهل بيت(ع) ١٣٨٥ ش، وزيري، ٣٠٦ ص..
- اسرار صلح امام حسن(ع)، محمدعلي انصاري اراكي، بي تا، تهران، ١٣٨٦ هـ . ق(٨٠ ص).
- امام حسن(ع)، عبدالكريم بي آزار شيرازي، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، ١٣٧٥، وزيري، ٣ج، ٨٠ص.
- امام حسن(ع) پرچم دار صلح و آزادي، مهدي پيشوايي، چاپ دوم، قم، انتشارات توحيد، ١٣٦٠، جيبي، ١٧٢ ص.
- امام حسن(ع) در موضع واقع بيني و هدف گرايي، علي قائمي، قم، انتشارات شفق، ١٣٦١، رقعي، ١٢٥ ص.
- امام حسن بن علي(ع) را بهتر بشناسيم، حسين انصاريان، تهران، ١٣٥٧، ٤٦ص.
- امام مجتبي(ع)، سيد حسن ابطحي، تهران، نشر بطحا، ١٣٦٧، رقعي، ٢٨٠ص.
- امام حسن(ع) مظلوم تاريخ، رضا محمدي، صحفي، قم١٣٧٠ هـ . ش(١٤٤ ص، رقعي).
- بامداد روشن در اسرار واگذاري خلافت حضرت امام حسن(ع) به معاويه، سيد علي اكبر برقعي، حافظ(١٩٢ ص).
- بحثي در باره صلح امام حسن(ع)، غلام رضا اشرف سمناني، تهران، انتشارات بعثت، ١٣٦٤، جيبي، ٤٠ص.
- بحثي كوتاه پيرامون زندگي امام حسن مجتبي(ع)، گروه نويسندگان، گردآوري: محمود حكيمي، قم، ١٣٥٦، رقعي، ١٢٨ص.
- پرچم دار صلح؛ حسن بن علي(ع)، (برگزيده اشعار)، [؟] تهران، كتابفروشي اسلامية، ١٣٥١ ش/ ١٣٩٢ ق.
- پيشواي دوم؛ حضرت امام حسن مجتبي(ع)، گرووه نويسندگان، قم، در راه حق، ١٣٧١ ش، رقعي، ٢٨ص(اين كتاب به عربي، تركي، و اردو ترجمه شده است).
- چرا امام حسن(ع) صلح را پذيرفت؟ رجبعلي مظلومي، تهران، ١٣٤٧، جيبي، ٥٦ ص.
- امام حسن(ع) كيست؟ فضل الله كمپاني (م١٤١٤ ق) تهران، انتشارات فراهاني، ١٣٥٤، وزيري، ٣١٥ص.
- حضرت امام حسن(ع)، عبدالامير فولاد زاده، تهران، انتشارات اعلمي، ١٣٥٩، وزيري، ٣٥ص(مصوّر، ويژه نوجوانان).
- حضرت امام حسن مجتبي(ع)، سيد كاظم ارفع، تهران، مؤسسه انتشارات فيض كاشاني، ١٣٧٠ ش/ ١٤١١ ق، رقعي، ٥٨ ص.
- حضرت امام حسن مجتبي(ع)، ميرابوالفتح دعوتي، قم، انتشارات شفق، وزيري، ٣٢ ص(مصوّر، ويژه نوجوانان)(اين كتاب به عربي ترجمه شده است.)
- حضرت امام حسن مجتبي(ع)؛ معصوم چهارم، سيد مهدي آيت اللهي، نقاشي: علي مظاهري، تهران، انتشارات جهان آرا، ١٣٦٨، وزيري، ٢٤ص( اين كتاب به عربي، تركي، اردو، انگليسي، فرانسه و تاجيكي ترجمه شده است).
- حقايق پنهان؛ پژوهشي در زندگي سياسي امام حسن مجتبي(ع)، احمد زماني، مقدمه: جعفر سبحاني، قم، مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، ١٣٧٥ ش/ ١٤١٧ ق، وزيري، ٥٠٨ ص.
- حسن بن علي(ع)، پرچم دار صلح، محمد روشن نفس، نشر حجت(٢٣٨ ص).
- حسن بن علي بن أبي طالب(ع)، سيد مصطفي حسيني دشتي، قم، اسماعيليان، ١٣٦٩ش.
- حسن بن علي(ع)، جواد فاضل، علي اكبر علمي، ١٣٣٦ ش، ٢٢٨ص.
- حيات حسن بن علي(ع)، محمدجعفر شاملي شيرازي، شيراز، بي تا، ١٣٤٨ ش(٩٠ ص، رقعي).
- داستان زندكي امام حسن(ع)، امير مهدي مراد حاصل، تهران، انتشارات پيام نور، ١٣٧٤، رقعي، ٣٢ ص(ويژه نوجوانان).
- در مكتب كريم اهل بيت(ع)؛ امام حسن مجتبي(ع)، علي قائمي اميري، تهران، انتشارات ميري، ١٣٧٤، وزيري، ٤٦٤ ص.
- دريا، طوفان، تلاطم، پنجره اي به آفاق شخصيت ...امام حسن مجتبي(ع)، محبوبه زارع، قم، بوستان كتاب، ١٣٨١ ش.
- راويان مشترك فريقين از امام حسن(ع)، يدالله مقدسي، كتابخانه آيت الله مرعشي(ره)، اول، تهران، هشتمين كنفرانس بين المللي وحدت اسلامي، ١٤١٦ق.
- زمام داري امام مجتبي(ع)، احمد مطهري(ره)، دار الكتاب، قم، بي تا(٢٥٤ ص، رقعي).
- زندگاني امام دوم؛ حضرت امام حسن مجتبي(ع)، مؤسسه در راه حق، ساده نويسي: دفتر تحقيق و تأليف كتب درسي، چاپ سوم، تهران، سازمان نهضت سواد آموزي، ١٣٧٥، رقعي ، ٢٨ ص.
- زندگاني امام حسن بن علي(ع) و اسرار صلح او با معاويه، حسين وجداني، آستان مقدس رضوي(٢٢٨ ص).
- زندگاني حسن بن علي(ع)، باقر شريف القرشي(ره)، ترجمه: فخر الدين حجازي، چاپ دوم، تهران، انتشارات بعثت، ١٣٥٣، رقعي، ٢ج، ٦٢١+٤٠٦ص.
- زندگاني حسن بن علي(ع)، محمدعلي خليلي، تهران، چاپخانه ملي، ١٣١٩، وزيري، ٣٥٥ص.
- زندگاني حضرت امام حسن(ع)، سيد جعفر غضبان، چاپ سوم، تهران، انتشارات ارديبهشت، رقعي، ٢٦٤ ص.
- زندگاني امام حسن مجتبي(ع)، حسين حماسيان(صابر كرماني)، تهران، انتشارات اقبال، ١٣٤٤، رقعي، ٤٥ ص.
- زندگاني حضرت مجتبي(ع)، حسين عماد زاده اصفهاني(١٣٢٥ ـ ١٤١٠هـ) چاپ دوم، تهران، انتشارات اسوه، ١٣٧١، وزيري، ٦٣٠ ص.
- زندگي و سيماي حضرت امام حسن مجتبي(ع)، سيد محمدتقي مدرسي، ترجمه: محمدصادق شريعت، تهران، انصار الحسين(ع)، ١٣٧٠، وزيري، ٨٠ص.
- زندگاني امام حسن مجتبي(ع)، سيد هاشم رسولي محلاتي، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، تهران(٤٨٤ ص، وزيري).
- زندگاني امام حسن مجتبي(ع)، علامه محمدباقر مجلسي(ره)، ترجمه: محمدجواد نجفي، كتابفروشي اسلاميه، تهران ١٣٥٥ هـ . ش.٤٥٣ ص.