دوران پر بركت و همراه با كرامات و وقيعي كه قبل و بعد از ولادت امام رضا (عليه السلام) از مدينه تا مرو و مدت امامت ايشان رخ داد، جملگي دلالت بر عظمت بي كران امام رضا (عليه السلام) دارد. روايت آن از زبان بزرگان اهل سنّت جالب و شنيدني و البته شگفت انگيز است. آنچه پيش روي داريد، گوشه اي از سخنان بزرگان اهل سنت درباره امام رضا است كه در منابع معتبر آنها نقل شده و تأثير به سزايي در نزديك كردن ديدگاه اهل سنت به ديدگاه شيعه درباره كرامت، شفاعت، توسل و زيارت قبور و ... دارد.

بزرگان اهل سنت با اعتراف به جايگاه والاي امام رضا (عليه السلام)، سخنان و اعتراف هاي شگفتي درباره ابعاد معنوي آن حضرت داشته اند كه آنها را نقل مي كنيم.

١) مجدالدين ابن اثير جَزَري (٦٠٦ق): «ابوالحسن علي بن موسي ... معروف به رضا...، مقام و منزلت ايشان همانند پدرشان موسي بن جعفر است. امامت شيعه در زمان علي بن موسي به ايشان منتهي مي شد، فضايل وي قابل شمارش نيست. خداوند رحمت خود و رضوان خود را بر ايشان بفرست.[١]

٢) محمد بن طلحه شافعي(٦٥٢ق): «سخن در اميرالمؤمنين علي و زين العابدين علي گذشت و ايشان علي الرضا سومين آنهاست. كسي كه در شخصيت ايشان تأمل كند، در مي يابد كه علي بن موسي وارث اميرالمؤمنين علي و زين العابدين علي است، و حكم مي كند كه ايشان سومين علي است. ايمان و جايگاه و منزلت ايشان فراواني اصحاب ايشان، باعث شد تا مأمون وي را در امور حكومت شريك كند و ولايت عهدي را به ايشان بسپارد....[٢]

٣) عبدالله بن اسعد يافعي شافعي (٧٦٨ق): «وي امام جليل و بزرگوار از سلاله بزرگان و اهل كرم ابوالحسن علي بن موسي الكاظم است . وي يكي از دوازده امام شيعيان است كه اساس مذهب بر نظريات ايشان است. وي صاحب مناقب و فضايل است.[٣]

٤) ابن صبّاغ مالكي (٨٥٥ق) به نقل از بعضي از اهل علم : «علي بن موسي الرضا داري والاترين و وافرترين فضايل و كرامات و برخوردار از برترين اخلاق و صورت و سيرت است كه از پدرانش به ارث برده است....[٤]

٥) عبدالله بن محمد عامر شبراوي شافعي (١١٧٢ق): «هشتمين امام علي بن موسي الرضاست كه مناقب والا و صفات اوليا و كرامت نبوي وي قابل شمارش و توصيف نيست... .[٥]

٦) يوسف بن اسماعيل نبهاني (١٣٥٠ق): «علي بن موسي از بزرگان ائمه و چراغان امت از اهل بيت نبوي و معدن علم و عرفان و كرم و جوانمردي بود. وي جايگاه والايي دارد و نام وي شهره است و كرامات زيادي دارد... .[٦]

٧) شيخ ياسين بن ابراهيم سنهوتي شافعي: « امام علي بن موسي الرضا (رضي الله عنه) از بزرگان و از بهترين سلاله است و خداوند با خلق چنين فردي قدرت خود را به نمايش گذاشته. هيچ فردي علي بن موسي را نمي تواند درك كند. وي والا مقام و در فضايل شهره است و كرامات بسياري دارد ... .[٧]

٨) ابوالفوز محمد بن امين بغدادي سُوِيدي: «ايشان در مدينه به دنيا آمد و كرامات ايشان بسيار و مناقبش مشهور است؛ به گونه ي كه قلم از وصف تمامي آن عاجز است... .[٨]

٩) عباس بن علي بن نور الدين مكّي: «فضايل علي بن موسي هيچ حد و حصري نداشته... .[٩]

گوشه ي از كرامات امام رضا (عليه السلام)

▪ بشارت پيامبر به حميده
امام رضا به بركت سفارش پيغمبر و عنايت ايشان به دنيا آمدند. در نقل هاي اهل سنت چنين آمده: زماني كه حميده مادر امام كاظم، كنيزي به نام نجمه را از بازار خريداري كرد، پيامبر را در خواب ديد كه به ايشان فرمود: «اين كنيز را به فرزندت (امام كاظم) هديه كن؛ همانا از اين كنيز، فرزندي به دنيا خواهد آمد كه بهترين اهل زمين است. حميده نيز چنين كرد و امام، نام نجمه را به طاهره تغيير داد.[١٠]

▪ معجزه ي در دوران حمل
مادر بزرگوار ايشان مي فرميد: هنگام حاملگي، سنگيني حمل را احساس نكردم و هنگام خواب، صداي تسبيح و تهليل و تقديس وي را مي شنيدم.[١١]

▪ مناجات امام در دوران طفوليت
مادر بزرگوار امام در ادامه مي فرمايد: زماني كه ايشان به دنيا آمد، در حالي كه دستانش را روي زمين گذاشته و سر مباركشان را به طرف آسمان بلند كرده بود، لبانش تكان مي خورد، گويا مناجات خدا مي كرد. در اين حال پدر بزرگوارش آمد و به من گفت: «هنيئا لك كرامة ربَّكِ عزّوجل؛ مبارك باد بر تو كرامت خداوند. در اين حال فرزند را به ايشان داد و ايشان در گوش راستش اذان و در گوش چپش اقامه خواند و با آب فرات كام دهانش را برداشت.[١٢]

▪ هارون بر من چيره نمي شود
صفوان بن يحيي مي گويد: بعد از شهادت امام كاظم و امامت علي بن موسي الرضا (عليه السلام) از توطئه دوباره هارون عليه امام رضا (عليه السلام) مي ترسيديم. موضوع را به امام گفتيم. امام فرمود: هارون تلاش خود را انجام مي دهد، ولي كاري از پيش نمي برد.

صفوان مي گويد: يكي از معتمدين برايم نقل كرد: يحيي بن خالد برمكي به هارون الرشيد گفت: علي بن موسي ادعاي امامت مي كند (و با اين سخن قصد تحريك هارون را داشت). هارون در جواب گفت: آنچه با پدرش انجام داديم، بس است. آيا مي خواهيم همه آنها را بكشيم؟![١٣]

▪ محل دفن من و هارون يكي است
موسي بن عمران مي گويد: روزي علي بن موسي الرضا را در مسجد مدينه، در حالي ديدم كه هارون مشغول سخنراني بوده امام به من فرمود: روزي را خواهي ديد كه من و هارون در يك جا به خاك سپرده مي شويم.[١٤]

امام در مكه نيز به اين مهم اشاره مي كند. حمزه بن جعفر ارجاني مي گويد: هارون الرشيد از يك درب و علي بن موسي الرضا از در ديگر مسجد الحرام خارج شدند. در اين هنگام امام رضا (عليه السلام) به هارون اشاره كرد و فرمود: الآن از هم دور هستيم، ولي ملاقاتمان نزديك است. اي طوس! همانا من و او را يك جا جمع مي كني.[١٥]

▪ مأمون، امين را مي كشد
حسين بن ياسر مي گويد: روزي علي بن موسي الرضا به من فرمود: همانا عبدالله (مأمون) برادرش محمد (امين) را خواهد كشت. از امام پرسيدم: يعني عبدالله بن هارون، محمد بن هارون را خواهد كشت؟ امام فرمودند: بله، عبدالله مأمون، محمد امين را خواهد كشت. طبق پيشگويي امام اين اتفاق افتاد.[١٦]

▪ همسرت دوقلو مي زايد
بكر بن صالح مي گويد: نزد امام رضا (عليه السلام) رفتم و به وي گفتم: همسرم ـ كه خواهر محمد بن سنان از خواص و شيعيان شماست ـ حامله است و از شما مي خواهم دعا كنيد تا خداوند فرزند پسري به من دهد. امام فرمود: دو فرزند در راه است. از نزد امام رفتم و پيش خود گفتم: اسم يكي را محمد و ديگري را علي مي گذارم. در اين هنگام امام مرا فراخواند و بدون اينكه از من چيزي بپرسد، به من فرمود: اسم يكي را علي و ديگري را امّ عمرو بگذار. وقتي كه به كوفه رسيدم، همسرم يك پسر و يك دختر به دنيا آورده بود و اسم آنها را همان گونه كه امام فرموده بود، گذاشتم. به مادرم گفتم: معني امّ عمرو چيست؟ پاسخ داد: مادر بزرگت امّ عمرو نام داشت.[١٧]

▪ جعفر به زودي ثروتمند مي شود
حسين بن موسي مي گويد: عده ي از جوانان بني هاشم بوديم كه نزد امام رضا نشسته بوديم كه جعفر بن عمر علوي با شكل و قيافه فقيرانه بر ما گذشت. بعضي از ما با نگاه مسخره آميزي به حالت وي نگريستيم. امام رضا (عليه السلام) فرمود: به زودي مي بينيد زندگي وي تغيير كرده، اموالش زياد، خادمانش بسيار و ظاهرش آراسته شده است.

حسين بن موسي مي گويد: پس از گذشت يك ماه، والي مدينه عوض شد و او نزد ين والي مقام و منزلت خاصي پيدا كرد و زندگي اش همان گونه كه امام فرموده بود، تغيير كرد و بعد از آن جعفر بن عمر علوي را احترام و براي وي دعا مي كرديم.[١٨]

▪ خود را بري مرگ آماده كن!
حاكم نيشابوري به سند خودش از سعيد بن سعد نقل مي كند كه روزي امام رضا (عليه السلام) به مردي نگهاي كرد و به او فرمود:
«يا عبدالله اوص بما تريد و استعد لما لابد منه فمات الرجل بعد ذلك بثلاثة يام[١٩]؛ ي بنده خدا! وصيت خود را بكن و خود را بري چيزي كه گريزي از آن نيست (مرگ)، آماده كن. راوي مي گويد: آن مرد پس از سه روز از دنيا رفت.

▪ خواب ابوحبيب
حاكم نيشابوري به سند خود از ابوحبيب نقل مي كند: روزي رسول الله را در خواب ـ در منزلي كه حجاج در آن اتراق مي كنند ـ ديدم، به ايشان سلام كردم. نزد ايشان ظرفي از خرمي مدينه ـ كه خرمي صيحاني نام داشت ـ بود. ايشان به من هيجده خرما دادند و من خوردم. پس از پايدار شدن مزه خرما در دهانم بود و آرزو مي كردم دوباره از آن بخورم.

پس از بيست روز ابوالحسن علي بن موسي الرضا از مدينه به مكه آمد و در آن مكان نزول كرد و مردم براي ديدار وي شتافتند. من نيز به آنجا رفتم و ديدم يشان در همان جايي كه پيامبر را در خواب ديدم، نشسته است: در حالي كه ظرفي پر از خرمهاي مدينه و خرمي صيحاني نزد او بود. به امام سلام كردم و يشان مرا نزد خود فراخواند و مشتي از خرما به همان مقداري كه پيامبر در خواب به من عطا فرموده بود، به من داد. به ايشان عرض كردم: زيادتر خرما بدهيد. امام فرمود: اگر رسول الله زيادتر مي داد، من هم به تو زيادتر مي دادم.[٢٠]

▪ سقوط دولت برمكيان
مسافر مي گويد: در سرزمين مني نزد امام نشسته بوديم. ناگهان يحيي بن خالد برمكي، در حالي كه صورتش پوشيده و گرد و غبار بر آن نشسته بود، وارد مجلس شد. امام خطاب به ما فرمود: اينها بيچارگاني هستند كه نمي دانند در اين سال چه اتفاقي بري آنها رخ خواهد داد. مسافر مي گويد: در همان سال برمكيان سقوط كردند و پيشگويي امام محقق شد. مسافر در ادامه مي گويد: امام فرمودند: و از ين عجيب تر من و هارون هستيم كه شبيه اين دو انگشت هستيم (و امام انگشت سبابه و انگشت وسط را كنار هم گذاشتند). مسافر گفت: معني سخن امام در مورد هارون را نفهميدم؛ تا اينكه امام رضا (عليه السلام) رحلت كرد و كنار هارون به خاك سپرده شد.[٢١]

▪ وليتعهدي من پيدار نيست
مديني مي گويد: هنگامي كه امام رضا (عليه السلام) در مجلس بيعت وليتعهدي با لباس مخصوص نشسته بودند و سخنرانان صحبت مي كردند، نگهاي به بعضي از اصحاب خود كردند و ديدند يكي از اصحابشان از اين جريان (ولايتعهدي امام) بسيار خرسند و خوشحال است. امام به وي اشاره كرد و او را نزد خود طلبيد و درگوشي فرمودند: قلب خود را به اين وليت عهدي مشغول نكن و به آن دل نبند و خوشحالي نكن؛ چرا كه اين امر باقي نمي ماند.[٢٢]

▪ توطئه گران رسوا مي شوند
زماني كه مأمون، امام رضا (عليه السلام) را وليعهد و خليفه بعد از خود قرار داد، اطرافيان مأمون از كار خليفه ناراضي بودند و مي ترسيدند كه خلافت از بني عباس خارج شود و به بني فاطمه بازگردد. لذا كينه و نفرت از امام رضا داشتند و منتظر فرصت بري ابراز ين نفرت و كينه بودند؛ تا اينكه قرار گذاشتند امام رضا هرگاه وارد بر خليفه مي شود و خادمان پرده را كنار مي زنند تا آن حضرت وارد شود، احدي به امام سلام نكند و به ايشان احترام نگذارند و پرده را برندارند. بعد از ين تصميم، امام رضا طبق عادت روزانه وارد دالان شدند، اما آنان برخلاف تصميم خود، ناخودآگاه پرده را كنار زدند تا امام عبور كند.

آنها همديگر را ملامت كردند كه چرا پرده را كنار زده اند. قرار شد كه روز بعد چنين نكنند. روز بعد امام رضا وارد شد و بر وي سلام كردند؛ اما پرده را برنداشتند. در اين هنگام باد شديدي وزيد و پرده را از حد معمول خود نيز بالاتر زد و امام وارد شد و هنگام خروج نيز همين اتفاق افتاد. آنان دانستند كه امام نزد خداوند جايگاه ويژه ي دارد و سپس قرار گذاشتند كه به آن حضرت خدمت كنند.[٢٣]

▪ رام شدن درندگان در برابر امام
قضيه زينب كذاب مورد اتفاق ناقلان شيعه و سني است و گوشه ي از عظمت و مقام والي امامت و وليت تكويني را به نميش مي گذارد. در نقل اين جريان اختلافاتي وجود دارد كه به اصل آن لطمه وارد نمي كند. اختلاف در اين است كه يا اين جريان در دوران امام رضا (ع) رخ داده يا امام هادي(ع)؟

در خراسان زني به نام زينب ادعا مي كرد كه علوي و از نسل فاطمه زهرا(س) است. اين خبر به امام رضا (عليه السلام) رسيد. امام آن زن را احضار كرد و علوي بودن وي را تاييد نفرمود. آن زن امام را مسخره كرد و با كمال بي ادبي به امام گفت: تو نسب مرا زير سؤال بردي، من نيز نسب تو را زير سؤال مي برم. در آن دوران سلطان مكاني داشت كه در آن درندگان بودند. آن مكان براي انتقام گرفتن از مفسدان و مجرمان بود. امام رضا (عليه السلام) آن زن را نزد سلطان حاضر كرد و فرمود: اين زن دروغگوست و بر علي و فاطمه دروغ مي بندد و از نسل اين دو نيست. اگر اين زن راست گفته و پاره تن فاطمه و علي باشد، بدنش بر درندگان حرام است. پس او را در ميان درندگان بيندازيد. اگر راستگو باشد، درندگان به وي نزديك نمي شوند و اگر دروغگو باشد، وي را مي درند.

وقتي كه زينب كذاب اين سخن را شنيد، پيش دستي كرد و به امام گفت: اگر راست مي گويي، خود تو داخل اين گودال شو. امام نيز بي هيچ سخني وارد گودال شد. مردم و سلطان از بالا نظاره گر اين جريان بودند. زماني كه امام وارد گودال شد، گويا درندگان رام شدند و يك يك نزد امام آمدند و دم هاي خودشان را به نشانه تسليم در برابر امام به زمين گذاشتند و دست و پا و صورت امام را بوسيدند. امام از آنجا بيرون آمد و سلطان دستور داد تا زن را داخل گودال بيندازند. زن امتناع كرد. سلطان دستور داد تا وي را داخل گودال بيندازند و طعمه درندگان شود. بعد ها اين زن در خراسان به زينب كذاب مشهور شد.[٢٤]

مسعودي معتقد است: اين قضيه براي امام هادي اتفاق افتاده است.[٢٥] با اين حال اين واقعه به تعبير اهل سنت، خبر مشهور نزد شيعه است.[٢٦] بزرگان اهل سنت از جمله ابن حجر هيثمي اين قضيه را از بعضي حفاظ اهل سنت نقل كرده[٢٧] و ابو علي عمر بن يحيي علوي نيز اين جريان را قطعي دانسته و نقل آن از طريق اهل سنت را تاييد كرده است.[٢٨]
البته با توجه به بعضي قرائن ممكن است گفته شود اين جريان دو مرتبه (هم در زمان امام رضا (عليه السلام) و هم در زمان امام هادي٧) اتفاق افتاده است.

▪ پيشگويي چگونگي شهادت
زماني كه مأمون به سبب بيماري نتوانست نماز عيد را بخواند، از امام رضا (عليه السلام) درخواست كرد تا نماز را اقامه كند. امام در حالي كه پيراهن كوتاه سفيد و عمامه سفيد پوشيده و در دستش عصا بود، روانه نماز شد و در ميان راه با صداي بلند مي فرمود: «السلام علي ابوي آدم و نوح، السلام علي ابوي ابراهيم و اسماعيل، السلام علي ابوي محمد و علي، السلام علي عباد الله الصالحين. مردم به طرف امام هجوم مي آوردند و دست ايشان را مي بوسيدند و ازايشان تجليل مي كردند.

در اين هنگام به خليفه خبر رسيد كه اگر اين وضعيت ادامه يابد، خلافت از دست تو خارج مي شود. مأمون خود را به سرعت به امام رسانيد و نگذاشت امام نماز را بخواند. آن گاه امام مطالبي مهم به هرثمة بن اعين ـ كه از خادمان مأمون، اما محب اهل بيت و در خدمت امام رضا (عليه السلام) بود ـ فرمود. هرثمه مي گويد: روزي سرورم ابوالحسن رضا مرا طلبيد و فرمود: اي هرثمه! مي خواهم تو را از مطلبي آگاه سازم كه بايد نزد تو پنهان بماند و تا زماني كه زنده هستم، آن را بري كسي فاش نكني، اگر فاش كني، من دشمن تو پيش خدا خواهم بود. هرثمه گفت: قسم خوردم كه تا او زنده است، سخني نگويم. امام فرمود: اي هرثمه! سفر آخرت و ملحق شدنم به جدم و پدرانم نزديك شده. همانا من بر اثر خوردن انگور و انار مسموم از دنيا خواهم رفت. خليفه مي خواهد قبر مرا پشت قبر پدرش هارون الرشيد قرار دهد، اما خداوند نمي گذارد و زمين اجازه چنين كاري را نمي دهد و هر چه بكوشند تا زمين را حفر كنند (و مرا پشت قبر هارون دفن كنند)، نمي توانند و اين مطلب را بعد خواهي ديد.

اي هرثمه! همانا محل دفن من در فلان جهت است. پس بعد از وفات و تجهيز من براي دفن، مأمون را از اين مسائلي كه گفتم، آگاه كن تا مرا بيشتر بشناسد و به مأمون بگو كه هر گاه مرا در تابوت گذاشتند و آماده نماز كردند، كسي بر من نماز نخواند؛ تا اين كه عرب ناشناسي به سرعت از صحرا به طرف جنازه من آيد و در حالي كه گرد و غبار سفر بر چهره دارد و مركبش ناله مي زند، بر جنازه من نماز مي خواند. شما نيز با او به نماز بايستيد و پس از نماز مرا در مكاني كه مشخص كرده ام، دفن كنيد. اي هرثمه! واي بر تو كه اين مطالب را قبل از وفاتم به كسي بگويي.

هرثمه مي گويد: مدتي نگذشت كه تمامي اين جريانات اتفاق افتاد و (امام) رضا نزد خليفه انگور و انار مسموم خورد و از دنيا رفت. هرثمه مي گويد: طبق فرمايش امام رضا (كه فرمود بعد از وفات و تجهيز جنازه ام اين مطالب را به مأمون بگو) بر مأمون وارد شده، ديدم كه وي در فراق امام رضا (عليه السلام) دستمال در دست دارد و گريه مي كند. به وي گفتم: اي خليفه! اجازه مي دهيد مطلبي را بگويم؟ مأمون اجازه سخن گفتن داد. گفتم (امام) رضا سرّي را در دوران حياتش به من فرمود و از من عهد گرفت كه آن را تا هنگامي كه زنده است، براي كسي بازگو نكنم. آن گاه قضيه را براي مأمون تعريف كردم.

وقتي كه مأمون از اين قضيه خبردار شد، شگفت زده شد و سپس دستور داد جنازه امام تجهيز و آماده شود و همراه وي آماده خواندن نماز بر ايشان شديم. در اين هنگام فردي ناشناس با همان مشخصاتي كه امام گفته بود، از طرف صحرا به سمت جنازه مطهر آمد و با هيچ كس صحبتي نكرد و بر امام نماز خواند و مردم نيز با وي نماز خواندند. خليفه دستور داد كه وي را شناسايي كنند و نزد وي بياورند، اما اثري از وي و شتر او نبود.

سپس خليفه دستور داد پشت قبر هارون الرشيد قبري حفر كنند. هرثمه به خليفه گفت: يا شما را به سخنان علي بن موسي الرضا آگاه نساختم؟ مأمون گفت: مي خواهم ببينم سخن وي راست است يا خير.
در اين هنگام نتوانستند قبر را حفر كنند و گويا زمين از صخره سخت تر شده بود؛ به گونه ي كه تعجب حاضران را برانگيخت. مأمون به صدق سخن علي بن موسي الرضا پي برد و به من گفت مكاني را كه علي بن موسي الرضا از آن خبر داده، به من نشان بده. محل را به وي نشان دادم و همين كه خاك را كنار زديم، قبرهاي طبقه بندي شده و آماده را ديديم، با همان مشخصاتي كه علي بن موسي الرضا فرموده بود.

زماني كه مأمون اين وضعيت را ديد، بسيار شگفت زده شد. ناگهان آب به اعماق زمين فرو رفت و آن مكان خشكيد. سپس امام را داخل قبر گذاشتيم و خاك روي آن ريختيم. بعد از اين جريان خليفه هميشه از چيزي كه ديده و از من شنيده بود، با شگفتي ياد مي كرد و تأسف و حسرت مي خورد و هر گاه با وي خلوت مي كردم، از من تقاضا مي كرد تا قضيه را تعريف كنم و با تأسف مي گفت: )انا لله و انا اليه راجعون(.[٢٩]

● مشهد الرضا در كلام اهل سنت
ذهبي در مواضع متعدد از تأليفات خود درباره ي مشهد الرضا چنين اظهار نظر مي كند: «و لعلي بن موسي مشهدٌ بطوس يقصدونه بالزياره»[٣٠]، «و له مشهدٌٍ كبير بطوس يزار»[٣١]، «و مشهد مقصودٌ بالزياره»[٣٢].
ابن عماد حنبلي دمشقي نيز مي گويد: «و له مشهدٌ كبير بطوس يزار.[٣٣]

برخورد بزرگان اهل سنت با مزار امام رضا (عليه السلام) نيز جالب و شگفت انگيز است؛ مانند بسيار زيارت كردن قبر امام رضااز سوي ابن حبان بستي (٣٥٤ق) و ابو علي ثقفي (٣٢٨ق) و تواضع و تضرعات بسيار ابوبكر بن خُزيمه (٣١١ق) كه موجب شگفتي شاگردان وي شده بود.

١) ابوبكر بن خزيمه (٣١١ق) و ابو علي ثقفي (٣٢٨ق): حاكم نيشابوري مي گويد:
«سَمِعتُ محمد بن المؤمل بن حسين بن عيسي يقول خرجنا مع امام اهل الحديث ابي بكر بن خزيمه و عديله ابو علي الثقفي مع جماعة من مشيخنا و هم اذ ذلك متوافرون الي زيارة قبر علي بن موسي الرضا بطوس، قال: فريت من تعظيمه (ابن خُزَيمه) لتلك البقعه و تواضعه لها و تضرعه عندها ماتحيرنا؛[٣٤] حاكم مي گويد: از محمد بن مؤمل شنيدم: روزي با پيشوي اهل حديث ابوبكر بن خزيمه و ابو علي ثقفي و ديگر مشيخ خود به زيارت قبر علي بن موسي الرضا به طوس رفتيم؛ در حالي كه آنها بسيار به زيارت قبر يشان مي رفتند. محمد بن مومل مي گويد: احترام و بزرگداشت و تواضع و گريه و زاري ابن خزيمه نزد قبر علي بن موسي همگي را شگفت زده كرده بود.

ابن خزيمه نزد اهل سنت جايگاه ويژه ي دارد؛ به گونه ي كه از وي «شيخ الاسلام، امام الائمه، حافظ، حجه، فقيه، بي نظير، زنده كننده سنت رسول الله»، تعبير كرده اند و او در علم حديث و فقه و اتقان ضرب المثل است.[٣٥]

در مورد ابو علي ثقفي نيز ـ كه از نوادگان حجاج بن يوسف است ـ تعابيري چون: «امام، محدث، فقيه، علامه، شيخ خراسان، مدرس فقه شافعي در خراسان، امام در اكثر علوم شرعي، حجت خدا بر خلق در دوران خودش»[٣٦] به كار رفته كه نشان دهنده اهميت و جايگاه اين شخصيت نزد عامه است.

٢) ابن حبّان بُستي (٣٥٤ق): «علي بن موسي الرضا از بزرگان و عقلا و نخبگان و بزرگواران اهل بيت و بني هاشم است. اگر از وي روايتي شود، واجب است حديثش معتبر شناخته شود.... . من به دفعات قبر يشان را زيارت كرده ام. زماني كه در طوس بودم، هر مشكلي برايم رخ مي داد، قبر علي بن موسي الرضا را ـ كه درود خدا بر جدش و خودش باد ـ زيارت مي كردم و براي برطرف شدن مشكلم دعا مي كردم و دعايم مستجاب و مشكلم حل مي شد. اين كار را به دفعات تجربه كردم و جواب گرفتم. خداوند ما را بر محبت مصطفي و اهل بيتش ـ كه درود خدا بر او اهل بيتش باد ـ بميراند.[٣٧]

ابن حبان بستي نيز از اهل سنت جايگاه والايي دارد؛ به گونه ي كه از وي به «امام، علامه، حافظ، شيخ خراسان، يكي از استوانه هاي علم در فقه و لغت و حديث، و از عقلي رجال» تعبير كرده اند.[٣٨]
اين جملات حاكي از نفوذ معنوي امام رضا (عليه السلام) بر قلوب است و پس از گذشت ساليان از شهادت ايشان، قبر و بارگاه ملكوتي ايشان مورد توجه خاص و عام است و كساني چون ابن خزيمه و ابن حبان علاوه بر زيارت قبر امام رضا (عليه السلام) به ايشان متوسل مي شدند و براي رفع مشكلات مادي و معنوي خود به اين مكان مقدس پناه مي بردند.

● سخن پاياني
از مطالب ياد شده به دست مي آيد كه نه تنها ساخت بنا بر قبور و زيارت و توسل، امري جايز و كاملاً مرسوم بوده، بلكه مورد تاييد قولي و عملي بزرگان اهل سنت از جمله ابن خزيمه و ابن حبان بستي و ... بوده و مكرر اين اعمال از آنها سر مي زده است و آنان از خوان گسترده كرامات آن امام همام نيز بهره مند مي شدند و اين امر اساساً به عنوان يك باور و فرهنگ صحيح در ميان مسلمين مطرح بوده و اين موارد بهترين گواه بر واهي بودن تفكرات و باورهاي سست حزب سياسي وهابيت است. از طرف ديگر، جايگاه اهل پيامبر(ص) و ميزان درخشندگي اين خاندان پاك را در ميان امت اسلامي به ويژه علماي اهل سنت آشكار مي سازد.

پي نوشت:
[١] . تتمي جامع الاصول، ابن اثير جزري، مكتبي النجاريي، مكه، عربستان، چاپ دوم، ج٢، ص٧١٥،١٤٠٣ق.
[٢] . مطالب السؤول، محمد بن طلحه شافعي، مؤسسه البلاغ، بيروت، لبنان، چاپ اول، ص٢٩٥، ١٤١٩ق.
[٣] . مرآة الجنان، يافعي، دارالكتب العلميي، بيروت لبنان، چاپ اول، ج٢، ص١٠، ١٤١٧ق.
[٤] . الفصول المهمي، ابن صباغ مالكي، اعلمي، تهران، يران، ص٢٦٣.
[٥] . الاتحاف بحب الاشراف، شبراوي شافعي، دارالكتاب قم، يران، چاپ اول١٤٢٣ق.
[٦] . جامع كرامات الاولياء، نبهاني، ص٣١١، دارالفكر، بيروت، لبنان، چاپ اول، ص٣١٢و٣١٣،١٤١٤ق.
[٧] . الانوار القدسيه، سنهوتي شافعي، ص٣٩، انتشارات السعادي، مصر.
[٨] . سبائك الذهب في معرفي قبائل العرب، ابوالفوز سؤيدي، المكتبه، بيروت، لبنان، چاپ دوم، ص٣٣٤.
[٩] . نزهة الجليس، عباس بن نور الدين مكّي، قاهره، مصر، ج٢، ص١٠٥.
[١٠] . روضة الاحباب، عطاء الله بن فضل الله شيرازي، ص٤٣، استامبول، تركيه؛ مفتاح النجاة في مناقب آل العبا، محمد خان بن رستم بدخشي، مخطوط، ص١٧٦، به نقل از احقاق الحق، ج١٢، ص٣٦٤؛ تاريخ الاسلام و الرجال، شيخ عثمان سراج الدين حنفي، ص٣٦٩، مخطوط، به نقل از احقاق الحق، ج١٢، ص٣٤٨.
[١١] . روضة الاحباب، ج٤، ص٤٣؛ مفتاح المعارف، مولوي عبد الفتاح حنفي هندي، مخطوط، ص٧٩، بنقل از احقاق الحق، ج١٢،ص٥٥٣.
[١٢] . احقاق الحق، شهايد قاضي نور الله شوشتري، ج١٢، ص٣٤٣، به نقل از محمد خواجه پارسي بخاري، فصل الخطاب.
[١٣] . الفصول المهمي، ص٢٤٥؛ نور الابصار، دارالكتب العلميه، بيروت، لبنان، چاپ اول١٤١٨ق، ص٢٤٣؛ جامع كرامات الاولياء، ج٢، ص٣١١؛ الاتحاف بحب الاشراف، ص٣١٤.
[١٤] . الفصول المهمه، ص٢٤٦؛ نور الابصار، ص٢٤٤؛ جامع كرامات الاولياء، ج٢، ص٣١٢.
[١٥] . نورالابصار، ص٢٤٤؛ جامع كرامات الاولياء، ج٢، ص٣١٣؛ الاتحاف بحب الاشراف، ص٣١٥،٣١٦.
[١٦] . الفصول المهمه، ص٢٤٧؛ نورالابصار، ص٢٤٣؛ الاتحاف بحب الاشراف، ص٣١٩.
[١٧] . الفصول المهمه، ص٢٤٦، نورالابصار، ص٢٤٣؛ اخبار الدول و آثار الاول، بغداد، عراق، بي تا، ص١١٤؛ جامع كرامات الاولياء، ج٢، ص٣١٣، الاتحاف، بحب الاشراف، ص٣١٦.
[١٨] . نور الابصار، ص٢٤٣؛ مفتاح النجاة، ص٧٦؛ اخبار الدول و آثار الاول، ص١١٤؛ الاتحاف، بحب الاشراف، ص٣١٨.
[١٩] . الصواعق المحرقه، ابن حجر هايثمي، دارالفكر، بيروت، لبنان، ص١٢٢؛ الفصول المهمه، ص٢٤٧؛ نورالابصار، ص٢٤٣؛ اخبار الدول و آثار الاول، ص١١٤؛ جامع كرامات الاولياء، ج٢، ص٣١١؛ نتيج الافكار القدسيه، سيد مصطفي بن محمد العروس مصري، دمشق، سوريه، بي تا، ج١، ص٨٠؛ الاتحاف، بحب الاشراف، ص٣١٨؛ الانوار القدسيه، ص٣٩.
[٢٠] . الصواعق المحرقه، ص١٢٢؛ الفصول المهمه، ص٢٤٦؛ اخبار الدول و آثار الاول، ص١١٤؛ مفتاح النجاة، ص٣٧٦؛ وسيلة المال، ابن كثير حضرمي، مكتبه الظاهريه، دمشق، سوريه، بي تا، ص٢١٢؛ نورالابصار، ص٢٤٣؛ جامع كرامات الاوليا، ج٢، ص٣١١؛ نتيج الافكار القدسيه، ج١، ص٨٠؛ الاتحاف بحب الاشراف، ص٣١٦؛ وسيلة النجاة، محمد مبين هندي، الكهنو، هند، بي تا.
[٢١] . الفصول المهمه، ص٢٤٥؛ نورالابصار، ص٢٤٣؛ جامع كرامات الاولياء، ج٢، ص٣١٢؛ الاتحاف بحب الاشراف، ص٣١٤.
[٢٢] . الفصول المهمه، ص٢٥٦؛ مفتاح النجاة، ص١٧٨.
[٢٣] . نور الابصار، ص٢٤٤؛ جامع كرامات الاولياء، ج٢، ص٣١٢؛ مطالب السؤول، ص٢٩٧؛ الفصول المهمه، ص٢٤٤ ـ ٢٤٥؛ اخبار الدول و آثار الاول، ص١١٤؛ الاتحاف، بحب الاشراف، ص٣١٣.
[٢٤] . لفرج بعد الشدي، قاضي ابو علي تنوخي، دارالصباعي المحمديي قاهره، مصر، چاپ اول ١٣٧٥ق، ج٤، ١٧٢ـ١٧٣؛ مطالب السؤول، ص٢٩٧.
[٢٥] . مروج الذهب، علي بن حسين مسعودي، دارالكتب العلميه، بيروت، لبنان، چاپ اول، ج٤، ص٨٦.
[٢٦] . الفرج بعد الشده، ج٤، ص١٧٢.
[٢٧] . الصواعق المحرقه، ص٢٠٥.
[٢٨] . الفرج بعد الشده، ج٤، ص١٧٣.
[٢٩] . الفصول المهمه، ص٢٦١؛ نورالابصار، ص٢٤٤؛ مطالب السؤول، ص٣٠٠؛ الكواكب الدريه، شيخ عبد الرؤوف مناوي، الازهريي، مصر، بي تا، ج١، ص٢٥٦؛ مفتاح النجاة، ص٨٢؛ الانوار القدسيه، ص٣٩.
[٣٠] . سير اعلام النبلاء، موسسه الرساله ، بيروت، لبنان، چاپ يازدهم ١٤١٧ق، ج٩، ٣٩٣.
[٣١] . العبر، دارالكتب العلميه، بيروت، لبنان، ج١، ص٢٦٦.
[٣٢] . تاريخ الاسلام، حوادث، ٢٠١ تا٢١٠، دارالكتاب العربي، بيروت، لبنان، چاپ اول ١٤٢٠ق، ص٢٧٢.
[٣٣] . شذارت الذهب، دار بن كثير، دمشق، بيروت، چاپ اول ١٤٠٦ق، ج٣، ص١٤.
[٣٤] . تهذيب التهذيب، ابن حجر عسقلاني، دارالفكر، بيروت، لبنان، چاپ اول، ١٤٠٤ق، ج٧، ٣٣٩.
[٣٥] . سير اعلام النبلاء، شمس الدين ذهبي، ج١٤، ص٣٦٥و٣٧٧.
[٣٦] . سير اعلام النبلاء، ج١٥، ص٢٨٠ـ٢٨٢.
[٣٧] . كتاب الثقات، ابن حبان بستي، دارالفكر، بيروت، لبنان، چاپ اول، ١٣٩٣ق، ج٨، ص٤٧٥.
[٣٨] . سير اعلام النبلاء، ج١٦، ص٩٢؛ النجوم الزاهره، ابن تغري، دار الكتب العلميه، بيروت، لبنان، چاپ اول، ١٤١٣ق، ج٣، ص٣٤٢؛ الوافي بالوفيات، صفدي، جمعي از مستشرقين، بي تا، ١٤١١ق، ج٢، ص٣١٧؛ الطبقات الشافعيه، سبكي، دار احياء الكتب العربية، بيروت، لبنان، بي تا، ج٣، ص١٣١؛ الانساب، سمعاني، دار الكتب العلميه، بيروت، لبنان، چاپ اول،١٤٠٨ق، ج٢، ص٢٠٩.