٦. اتحاد اسلام. ظاهراً ندای اتحاد اسلام را در برابر غرب اولین بار سید جمال بلند کرده [١]. منظور از اتحاد اسلام، اتحاد مذهبی- که امری غیرعملی است- نبودمنظور اتحاد جبههای و سیاسی بود، یعنی تشکیل صف واحد در مقابل دشمن غارتگر [٢].

سید به مسلمانان هشدار میداد که «روح صلیبی» همچنان در غرب مسیحی، بالاخص در انگلستان زنده و شعلهور است. غرب علیرغم اینکه با ماسک آزادمنشی تعصب را نکوهش میکند خود در دام تعصب (خصوصاً تعصب مذهبی علیه مسلمانان) سخت گرفتار است. سید علیرغم آنچه فرنگیمآبان تعصب را نکوهش میکنند، مدعی بود تعصب بد نیست، تعصب مانند هرچیز دیگر افراط و تفریط و اعتدال دارد. افراط در تعصب که در انسان حس جانبداری بیمنطق و کور ایجاد میکند بد است، اما تعصب به معنی «تصلّب» و غیرت حمایت از معتقَدات معقول و منطقی نه تنها بد نیست، بسیار مستحسن است. سید میگفت:

اروپاییان چون اعتقاد دینی مسلمانان را استوارترین پیوند میان آنان میبینند، میکوشند تا با نام مخالفت با تعصب، این

[١]. استاد محیط طباطبایی در کتاب نقش سید جمالالدین در بیداری مشرقزمین بحث جالبی در اینزمینه کرده و نادر را پیشقدم دانستهاند.

(٢). رجوع شود به مقاله «الغدیر و وحدت اسلامی» در کتاب یادنامه علامه امینی [یا کتاب شش مقاله اثر استاد شهید] و بحثهای آقای محیط طباطبایی در کتاب نقش سید جمالالدین در بیداری مشرقزمین، ص ٧٧- ١٢٨.