اصلاح برحذر میداشت.اگر سید احمد ضرورت فرا گرفتن اندیشههای نو را برای مسلمانان تأکید میکرد، سید جمال بر این موضوع اصرار داشت که اعتقادات دینی بیش از هر عامل دیگر افراد انسان را به رفتار درست رهنمون میشود، و اگر سید احمد مسلمانان را به پیروی از شیوههای نو در تربیت تشویق میکرد، سید جمال این شیوهها را طبعاً برای دین و قومیت مردم هند زیانآور میدانست. بدینسان سید جمال که تا آن زمان به جانبداری از اندیشهها و دانشهای نو نامبردار شده بود، به هنگام اقامت در هند، در برابر متفکر نوخواهی چون سید احمد ناگزیر به پاسداری از عقاید و سنن قدیمی مسلمانان شهرت یافت. با این وصف در این دوره نیز از رأی پیشین خود درباره ضرورت تحرک فکر دینی روی برنتافت [١].

دردهایی که سید جمال در جامعه اسلامی تشخیص داد عبارت بود از:

١. استبداد حکام

٢. جهالت و بیخبری توده مسلمان و عقبماندن آنها از کاروان علم و تمدن

٣. نفوذ عقاید خرافی در اندیشه مسلمانان و دورافتادن آنها از اسلام نخستین

٤. جدایی و تفرقه میان مسلمانان، به عناوین مذهبی و غیرمذهبی

٥. نفوذ استعمار غربی

[١]. دکتر حمید عنایت، سیری در اندیشه سیاسی عرب، ص ٨٦.