بررسی اجمالی نهضتهای اسلامی در صد سالۀ اخیر ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤ - دو امتیاز
بررسی اجمالی نهضتهای اسلامی در صدسالۀ اخیر، ص:٢٤
سید برای چاره این دردها و بدبختیها از همه وسایل ممکن :مسافرتها ، تماسها، سخنرانیها، نشر کتاب،مجله، تشکیل حزب و جمعیت، حتی ورود و خدمت در ارتش بهره جست. در عمر شصت ساله خود[١] ازدواج نکرد و تشکیل عائله نداد، زیرا با وضع غیر ثابتی که داشت -که هر چندی در کشوری به سر می برد و گاهی در تحصن یا تبعید یا تحت نظر بود- نمی توانست مسئولیت تشکیل خانواده را بر عهده گیرد.سید چاره دردهایی که تشخیص داده بود در امور ذیل می دانست : ١. مبارزه با خودکامگی مستبدان. این مبارزه را چه کسی باید انجام دهد؟ مردم. مردم را چگونه باید وارد میدان مبارزه کرد؟ آیا از این راه که به حقوق پامالشدهشان آگاه گردند؟ بدون شک این کار لازم است اما کافی نیست. پس چه باید کرد؟
کار اساسی این است که مردم ایمان پیدا کنند که مبارزه سیاسی یک وظیفه شرعی و مذهبی است. تنها در این صورت است که تا رسیدن به هدف از پای نخواهند نشست. مردم در غفلتند که از نظر اسلام، سیاست از دین و دین از سیاست جدا نیست. پس همبستگی دین و سیاست را باید به مردم تفهیم کرد.
اعلام همبستگی دین و سیاست و اعلام ضرورت شرعی آگاهی سیاسی برای فرد مسلمان و ضرورت دخالت او در سرنوشت سیاسی کشور خودش و جامعه اسلامی، یکی از طرحهای سید برای چارهجویی دردهای موجود بود. خود سید عملًا با مستبدان زمان درگیری داشت، مریدان خود را به مبارزه تحریک میکرد، تا آنجا که قتل ناصرالدین شاه به تحریک او منتسب شد.
[١]. تولدش در سال ١٢٥٤ قمری و وفاتش (شهادتش) در ١٣١٤ بوده است.