شش مقاله : جهان بيني الهي و جهان بيني مادي - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٠٣ - شناخت سطحى و شناخت منطقى تعميمى و تجربى

ميدهد , كميت , كيفيت , اضافه , جوهر و غيره , در اثر يك سلسله تجارب به خواص و آثار و اشياء پى ميبرد , و آنچه را در مورد برخى افراد كلى به حكم تجربه يافته است به ساير افراد تعميم ميدهد و قانون كلى و عام كشف ميكند .

مساله تعميم موارد آزموده شده به موارد آزموده نشده , از مشكلات فن است , طرفداران ماترياليسم ديالكتيك , طبق معمول , از كنار معركه در ميشوند و زحمت درگيرى در اين مسائل را به خود نمى دهند , با يك چند جمله ساده خود را راحت ميكنند و مى گويند : (( پديده هاى بيشمار دنياى خارجى عينى به وسيله اعضاى حواس پنجگانه در مغز انعكاس مى يابد كه در آغاز فقط شناخت حسى به دست ميدهند , با تجمع داده هاى كافى ادراك حسى (( جهشى )) پديد مى گردد و شناخت حسى به شناخت تعقلى , يعنى به ايده بدل ميشود )) [١] .

غافل از آنكه اگر تعقل از نوع جهش و گذار از كميت به كيفيت باشد , ديگر شناخت تعقلى , انعكاس جهان خارج نيست , زيرا در هر جهش و گذار از كميت به كيفيت , شى ء تغيير ماهيت و نوعيت ميدهد , و يكسره دگرگون ميشود و چيز ديگر ميگردد , اگر احساس , انعكاس دنياى خارج است و سپس تغيير ماهيت داده به صورت تعقل در ميايد , پس رابطه تعقل با دنياى خارج بريده است , يعنى ايده اليسم .

حقيقت اينست كه تمام سيستمهاى فلسفى غرب در نشان دادن مكانيسم تعميم در مانده اند , راسل ابائى ندارد كه در ماندگى خويش را اعلام نمايد [٢] .