شش مقاله : جهان بيني الهي و جهان بيني مادي - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٩ - راه شناخت

است بر وجود شخصى به نام بوعلى با مشخصات خاص اذعان يقينى غير قابل ترديد ميكند , يعنى وجود بوعلى براى ذهن مردم اين عصر يك وجود استنباطى و معقول است نه يك وجود احساسى و مشهود .

بالاتر اينكه , اگر موشكافى كنيم و اذعانهاى ذهن را درباره موجودات حاضر كه فكر ميكنيم محسوس است كاملا بررسى كنيم , ثابت ميشود كه حتى آگاهى و شناخت ما از يك انسان كه دائما با او معاشر هستيم نيز از نوع آگاهى غير مستقيم و شناختهاى استنباطى و عقلانى و از طريق (( آيه )) ها و (( نشانه )) ها است .

تنها موجودى كه آگاهى ما از او , آگاهى مستقيم و بلاواسطه است , نه از راه آثار و نشانه ها , و نفس خود ما است , و اگر نه آگاهى ما از هر موجود ديگر از طريق آيه ها و نشانه ها است , حتى وجود عينى خود آن آيه ها و نشانه ها نيز از طريق آيه ها و نشانه هاى آنها در ذهن ما باز يافته ميشوند , آرى اگر از طريق تزكيه و تصفيه ء نفس , به معرفة الله دست يابيم , شناخت خداوند متعال هم شناخت مستقيم و بلاواسطه خواهد بود .

شگفتا كه پس از بررسى كامل به اين نتيجه مى رسيم كه همواره شناخت ما از جهان بيرون شناخت غير مستقيم است , و شناخت مستقيم و بلاواسطه منحصر است به معرفة النفس و معرفة الله .

ما براى اينكه توضيح دهيم چگونه حتى آگاهى ما از وجود دوستى كه همواره با او معاشر هستيم , از نوع آگاهى هاى غير مستقيم و شناختهاى استنباطى و استدلالى و عقلانى و از طريق آيه ها و نشانه ها است , رشته سخن را به دست يك فيلسوف رياضيدان فيزيكدان ماترياليست و منكر خدا مى دهيم , يعنى راسل , وى در بحثى كه درباره