يكى از دانشمندان معاصر،بحث«مهدى نوعى»را براساس ديدگاه صوفيه چنين شرح كرده است:«صوفيه اعتقاد به ولايت عامّه و مهدويّت نوعيه دارند و اوليا را منحصر به دوازده امام نمى دانند.امروز هم اغلب عقيده دارند كه پير آنها در زمان خود ولىّ است و هر قطبى منصب ولايت دارد.كسانى امثال بايزيد بسطامى،منصور حلاج،محى الدين عربى،احمد غزالى و جنيد بغدادى را «ولىّ»مى‌دانند».

آن‌گاه با اظهار شگفتى از اين نگرش،مى‌نويسد:«عجب است كه صوفيان شيعه با اين عقيده- كه مخالف اساس معتقدات شيعه است-باز دم از تشيّع و لاف محبت امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف مى‌زنند و ساير شيعيان و علماى ربانى را اهل ظاهر و قشرى و خود را با انكار ضمنى ولىّ اللّه المطلق و مهدى موعود جهان-كه بعد از امام عسكرى عليه السّلام جز او ولىّ و قطب و امامى نيست-اهل معنى و اهل لب و«اهل حق»مى‌دانند!!

گويا مولوى نيز در مثنوى چنين ديدگاه ناروايى را مطرح مى‌كند:

پس به هر دورى وليّى قائم است تا قيامت آزمايش دائم است
پس امام حىّ قائم آن ولى است! خواه از نسل عمر خواه از على است!
مهدى و هادى وى است اى راه‌جو! هم نهان و هم نشسته پيش رو!
او چه نور است و خرد جبريل اوست و آن ولى كم از او قنديل اوست [٢]
بنابراين شيعه با ردّ اين انگاره،تنها به مهدى شخصى معتقد است.چنان‌كه آيت اللّه حسن‌زاده آملى مى‌نويسد:«امام زمان در عصر محمدى صلّى اللّه عليه و اله و سلم،انسان كاملى است كه جز در نبوّت تشريعى و ديگر مناصب مستأثرۀ ختمى،حائز ميراث خاتم به نحو اتم است و مشتمل بر علوم و احوال و مقامات او به‌طور اكمل است.او با بدن عنصرى در عالم طبيعى و سلسله زمان موجود است؛چنان‌كه لقب شريف صاحب الزمان بدان مشعر است،هرچند احكام نفس كليه الهيه وى بر احكام بدن طبيعى او،قاهر و نشأه عنصرى او مقهور روح مجرّد كلّى ولوى

[١] .سيد محمد باقر صدر،جستجو و گفتگو پيرامون حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف،ص ٦-٨.

[٢] .علامه مجلسى،مهدى موعود عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف(ترجمه جلد سيزدهم بحار الانوار)،ترجمه على دوانى،ص ٣٤٠،پاورقى.