اين وازدگى از حركت به سوى آن بهشت خيالى، و بازگشت به سوى جهنم سرمايه دارى، نشان مى‌دهد كه نارسائى اين پندار، در عمل، به ثبوت رسيده است، هر چند گمشده خود را در جهنم سرمايه دارى نيز نمى‌يابند.

بهشت خيالى كمونيسم به همان مقدار كه از دور دل‌انگيز است از نزديك بى‌روح و بى‌محتوا و فاقد حركت، و فاقد هر گونه جنبه عملى و عينى مى‌باشد.

راستى شگفت‌آور است آنها «سوسياليسم» را دالانى براى‌ كمونيسم‌ مى‌دانند، ولى همين كه وارد دالان اين بهشت مى‌شوند، و دورنماى زيبا و دل‌انگيز آن را مى‌بيند، عقب عقب بر مى‌گردند.

ن قبيل فرضيه‌هاى‌ «رويا گونه» نه تنها قادر به حل هيچ مشكلى در جامعه‌هاى انسانى نيست، بلكه اثر منفى نيز دارد چرا كه انسانها را از راه حل‌هاى واقعى دور مى‌كند، و در مقابله با مشكلات و پيكار با حوادث تلخ ناتوان مى‌سازد.

كمونيسم با فرمولى كه در بالا گفته شد بى شباهت به فيلمهاى سينمائى يا قصه‌هاى كودكان نيست.

در اين قصه‌ها مردان قهرمانى را مى‌بينند كه سوار برابرها مى‌شوند و مسافتهائى را كه ديگران در طول هفته‌ها با اتومبيل و هزاران مشقت طى مى‌كنند، در يك لحظه پشت سر مى‌گذارند.

گاهى يك دشت كوير را با يك اشاره تبديل به باغستان سرسبزى مى‌كنند و زمان ديگر با نيروى خارق العاده مغناطيس چشم از يك درخت چندين ميوه مى‌رويايند!

ما هم بسيارميل داريم بتوانيم يك كوير سوزان را با يك اشاره چشم به باغ خرمى مبدل سازيم، و سوار بر ابرها شويم و به هر سوى جهان پرواز كنيم.

ما هم ميل داريم دنيائى بسازيم كه در آن همه مردم تا آنجا كه در توان دارند با اخلاص و صميميت و پشتكار و جديّت كار كنند، و دسترنج خود را- جز به مقدار نياز- در اختيار ديگران بگذارند.

ولى مسأله، مسأله خواست ما يست، مهم بررسى «واقعيات» و «امكانات» و «حقايق عينى» است، و اين حقايق نشان مى‌دهد كه دنياى كمونيسم خواب و خيالى بيش نيست، و اگر ساختن چنان بهشتى در اين جهان امكان داشته باشد الفبائى غير از الفباى كمونيسم مى‌خواهد.

كمونيسمو الفبايش تاكنون جز در جهان ذهن و خيال جائى نداشته و قرائن موجود نشان ميد هد كه در آينده نيز چنين خواهد بود حتى در عصر «لنين» كه خواستند رابطه «كار» و «درآمد» را موقتاً در مزارع اشتراكى قطع كنند و تنها به هر كس به اندازه نيازش بدهند، چنان ركود و ورشكستگى زراعى در روسيه‌