با اين حال جالب است بدانيم «انديشمندان استعمارى» كه جزئى از بافت يك جامعه استعمارگرند- وقيحانه مايلند به اين كار، آب و رنگ فلسفى بدهند، و آنرا جزئى از مسأله «انتخاب اصلح» كه نتيجه آن باقى ماندن «نوع برتر» و پايمال شدن «ضعيفان» و ارتقاء جامعه انسانى به سطح «زورمندان» است، معرفى كنند.

زمزمه‌هائى در زمينه فطرى بودن. «روح تسخير» و آميخته بودن با سرشت انسانها از بعضى به گوش مى‌رسد كه مى‌تواند بهانه خوبى براى توجيه جنايات استعمارگران باشد، و گفته شود همان گونه كه انسان براى پيمودن زندگى تكاملى خود، و حتى براى زنده ماندن، به تسخير نيروهاى گوناگون طبيعت مى‌پردازد، طبيعى است كه در مورد همنوعان خود نيز اين روش را بكار بندد!

بى‌خبر از اين كه، «طبيعت» خود را در اختيار انسانها گذارده و براى خدمت به آنها آفريده شده است، حتى در آنجا كه انسان او را به عقب پراند باز او بسوى انسان- براى خدمت- مى‌شتابد، ولى همنوعان ما هرگز- براى خدمت و بنگى و بردگى ما آفريده نشده‌اند، آنها نيز انسانهائى همانند ما هستند، و داراى همان احساسات، همان خواستها، و همان شايستگى‌ها بنابراين هيچ دليلى ندارد كه آنها چون سنگ و چوب طبيعت در خدمت ما درآيند.

بهر صورت بهتر است كه اين فلسفه بافيهاى مضحك را كه رنگ استعمارى اش بر كسى مخفى نيست به كنار بريزيم و بسراغ اصل مطالب برويم:

پايان كار است يا آغاز آن‌

با تمام هياهوئى كه سازمانهاى جهانى در رابطه با «پايان گرفتن دوران استعمار» و «آزاد شدن مستعمرات» براه انداخته‌اند هنوز جاى پاى استعمار در سراسر جهان ديده مى‌شود كه روشنگر حضور افكار استعمارى در فرهنگ، برنامه‌هاى استعمارى در اقتصاد، و سياستهاى استعمارى در مسائل نظامى و اجتماعى در سراسر دنياست، گوئى نه پايان است، كه آغاز كار است.

كدام حركت نظامى را در گوشه و كنار دنيا مى‌بينيد كه نوعى رابطه با مسائل استعمارى نداشته باشد؟

كدام برنامه اقتصادى در شرق و غرب مشاهده مى‌كنيد كه رنگ استعمار كشورهاى ضعيف در آن ديده نشود؟

و كدام طرح سياسى است كه رگه‌هاى استعمارى در آن به چشم نخورد؟

يك روز چشم باز مى‌كنيم و مى‌بينيم سفارت بزرگترين كشورهاى صنعتى جهان كه سر و صداى دفاع از حقوق بشرش گوش فلك را كر نموده، لانه خطرناك جاسوسى براى استعمار مستضعفان گشته، و