انقلاب اسلامی و ریشه های آن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٦٩ - د ـ احساس محروميّت از استكمالات معنوي و اخلاقي

البته بايد به خاطر داشت که در هر مقطع تاريخي و در هر جامعه‏اي، شمار كساني كه در انديشه مصالح معنوي و ارزش‏هاي والاي اخلاقي‏اند و به قدر و قيمت و اهميّت اين‏گونه امور، به تفكيك از امور مادّي و معيشتي، واقفند و از نابساماني‏ها و كمبودهايي كه در اين زمينه پديد مي‏آيد رنج مي‏برند، بسيار اندك است. از اين‌رو، اگرچه فرض اين‌كه نهضت اجتماعي‏اي فقط به انگيزه دفاع و حمايت از مصالح معنوي و ارزش‏هاي متعالي اخلاقي پديد آيد، فرضي نامعقول نيست؛ ولي در اكثريّت قريب به اتّفاق موارد نهضت‏هاي اجتماعي چنين نبوده‏اند. لكن، از آن‌جا كه مفاسد معنوي و مفاسد مادّي معمولاً پيوندي استوار و ناگسستني با يكديگر دارند و در هر جامعه‏اي كه دچار مفاسد معنوي است، مفاسد مادّي نيز رواج و شيوع تامّ دارد، مصلحان‏ اجتماعي مي‏توانند، حتّي اگر هدف نهايي‌شان تنها اصلاح وضع و حال معنوي و اخلاقي مردم باشد، بر نقاط ضعف مادّي و معيشتي جامعه انگشت تأكيد بگذارند و با ارائه فقر و بي‌عدالتي اقتصادي موجود در جامعه مشروعيّت و حقانيّت نظام سياسي، اقتصادي و حقوقي حاكم را در محل شكّ و شبهه وچون ‏و چرا آورند، و به‌اين طريق، جماعات فراواني را با خود همدست و همداستان سازند و موجبات‏ تزلزل اركان نظام حاكم و فروپاشي آن را فراهم آورند.

از ديدگاه اسلامي، هرچند اصل «هدف وسيله را توجيه مي‏كند» مقبول نيست، بهره‏برداري از نقاط ضعف مادّي جامعه براي برپا كردن نهضت اجتماعي‏اي كه هدف اصليش اصلاحات معنوي است، به دو دليل موجّه و مشروع است:

نخست آن‌كه اساساً اديان الهي فقط با معابد و پرستش‌گاه‏ها سر و كار ندارند؛ بلكه اصلاح جميع امور و شؤون حيات، اعمّ از فردي و اجتماعي، مادّي و معنوي، دنيوي و اخروي را قصد كرده‏اند، به‌گونه‏‌اي‏‌كه اقامهٔ يك نظام اجتماعي الهي و مطلوب، مستلزم اصلاح همه امور و شؤون زندگي انسان‏ها، و از جمله‏ امور و شؤون مادّي و معيشتي