انقلاب اسلامی و ریشه های آن - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٨ - ٢ تعادل در جامعه

بررسي قرار دهيم. به‌اين منظور بايسته است تا نقطهٔ تمرکز بحث را بر روي تعادل و بحران اجتماعي قرار دهيم و از اين طريق، به فهم تحولات اجتماعي، و به ويژه انقلاب، نايل آييم.

٢. تعادل در جامعه

جامعه داراي وجود، وحدت و شخصيّتي حقيقي و جداي از افراد نيست؛ و ملاك وجود، وحدت و شخصيّت اعتباري آن، ‏وجه اشتراك افراد آن است. بنابراين، مي‏توان گفت كه هر گروهي از انسان‏ها كه جهت مشتركي داشته باشند، به اعتبار همان جهت‏ مشترك، يك «جامعه» را مي‏سازند؛ و اين جهت مشترك مي‏تواند نژاد، رنگ پوست، جنسيت، زبان، دين و مذهب، ملّيّت، وضع اجتماعي، وظيفه اجتماعي، پايگاه اجتماعي، موطن و يا هرچيز ديگري باشد.

از آن‌جا که جامعه، وجود، وحدت و شخصيّت حقيقي­ ندارد و فرد در حقيقت ­ياخته‌‏اي از پيكر آن ‏نيست، عضويّت يك جامعه و پذيرش نظام سياسي، اقتصادي و حقوقي حاكم بر آن، به هيچ‌‏وجه، از عنصر اختيار و انتخاب خالي نيست. اين‌كه يك فرد از جامعه‏اي مي‏گسلد و به جامعه‏اي­ ديگر مي‏پيوندد، تابعيّت كشوري را ردّ مي‏كند و تابعيّت كشور ديگري را می‌پذيرد، و به نظام سياسي، اقتصادي و حقوقي‌‏اي تن در مي‏دهد و از نظام ­ديگري­ سرمي‏پيچد، بهترين دليل است بر اين‌كه قبول عضويّت يك جامعه، جبري، قهري و اجتناب‏ناپذير نيست. در واقع قبول عضويّت ­يك جامعه اختياري است و از آن‌جا كه ­هر کار اختياري انگيزه‏‌اي دارد، جاي ‏اين سؤال كه انگيزهٔ هرفرد در پيوستن به جامعه‏اي خاصّ چيست؟ جواب اجمالي اين سؤال اين‌كه، هر فردي همواره درپي تحصيل ­و تأمين منافع و مصالح خويش است؛ ولي به زودي درمي‏يابد كه نمي‏تواند هم استقلال و آزادي فردي خود را حفظ كند و هم منافع و مصالح ممکن را