ادوار فقه و كيفيت بيان آن ( فارسي ) - جناتی، محمد ابراهیم - الصفحة ٨٥ - برخى انتقادها به صحيح بخارى

اما انا فتمعكت فصليت فذكرت للنبي ( ص ) فقال انما يكفيك هكذا فضرب النبي بكفيه الارض و نفخ فيهما ثم مسح بهما وجهه و كفيه . » ب : نمونهء ديگر تصرف بخارى در متن احاديث ، روايتى است كه در رابطه با حد شراب خوار نقل شده است .
متن اين حديث در صحيح بخارى ( ج ٨ ، كتاب الحدود ، باب الضرب بالجريد و النعال و باب ما جاء فى ضرب شارب الخمر ) با متنى كه در صحيح مسلم بن حجاج نيشابورى ( ج ٥ ، كتاب الحدود ، حد الخمر ) نقل شده متفاوت است .
زيرا در صحيح بخارى عبارتى كه دلالت بر استشارهء عمر از صحابه دارد ، حذف گرديده است .
ج - سومين نمونه ، حديث « رجم مجنونه » است .
متن روايت در صحيح بخارى ( ج ٨ ، كتاب المحاربين ، باب لا يرجم المجنون و المجنونة ) با متن سنن ابى داود و مسند احمد بن حنبل شيبانى ( ج ١ ، ص ١٥٤ ) و استيعاب ابن عبد الله متفاوت است و تفاوت در اين حد است كه صحيح بخارى فاقد سند و بخش عمده اى از صدر حديث است و اضافه بر آن ، جمله آخر حديث « فكان عمر يقول لو لا على لهلك عمر » از آن حذف شده است . علت اين دستبرد و تصرف از سوى بخارى اين بوده است كه امام على ( ع ) در اين روايت قضاوتى خلاف قضاوت عمر بن خطاب و عده اى از صحابه كرده است و قضاوت امام على ( ع ) مطابق دستور خدا بوده است . جز اين نمونه‌ها موارد ديگرى نيز در صحيح بخارى وجود دارد كه با مراجعه قابل تبيين است .
٣ - خصوصيت ديگر صحيح بخارى اين است كه بخارى روايات را نقل به معنى كرده و عين عباراتى را كه از راويان شنيده ، نقل نكرده است .
خطيب بغدادى در تاريخ بغداد ( ج ٢ ، ص ١١ ) مىگويد : « . . از بخارى سؤال شد كه آيا احاديث كتاب او به گونهء كامل ضبط شده است ؟ او در مقام پاسخ سكوت كرد و كلامى نگفت . » ابن حجر عسقلانى در فتح البارى ( ج ١٠ ، ص ١٨٦ ) مىگويد : « از نوادرى كه در صحيح بخارى به چشم مىآيد ، اين است كه گاه حديثى با سندهاى مختلف و الفاظ متفاوت در مواضع مختلف آن ذكر شده است . همانند روايتى كه در سحر النبي نقل كرده است . . »